Οι Παροιμίες δεν είναι υποσχέσεις: γιατί κλονίζεται η πίστη του παιδιού

I.Γιατί τα παιδιά κλονίζονται όταν διαβάζουν λάθος τη Βίβλο

Ας ξεκινήσουμε από τον πόνο, γιατί κάθε γονιός τον αναγνωρίζει. Διδάσκεις στο παιδί σου ωραία εδάφια για το πώς ο δίκαιος ευλογείται και ο κακός τιμωρείται. Είναι σωστά εδάφια, βγαλμένα μέσα από τη Γραφή. Όμως, αν δεν εξηγήσεις πώς λειτουργούν, χτίζεις χωρίς να το θέλεις μια εύθραυστη πίστη, που θα ραγίσει με το πρώτο χτύπημα της πραγματικότητας.

Σκέψου το πρακτικά. Το παιδί σου μελετά, προσεύχεται, φέρεται τίμια, και ξαφνικά μένει εκτός από μια ομάδα, ενώ ο συμμαθητής που αντιγράφει παίρνει τον έπαινο. Ή βλέπει έναν αδίστακτο επιχειρηματία να πλουτίζει, ενώ ο ευσεβής γείτονας παλεύει με τα χρέη. Αν του έχεις πει ότι η Βίβλος εγγυάται το αντίθετο, τότε μπροστά στα μάτια του ο Θεός μόλις διαψεύστηκε.

Εδώ ακριβώς γεννιέται το πρόβλημα. Το παιδί δεν θα πει «μάλλον κατάλαβα λάθος». Θα πει «μάλλον ο Θεός δεν είναι αληθινός» ή «μάλλον η Βίβλος δεν ισχύει». Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να του μάθεις εδάφια, αλλά να του μάθεις πώς να τα διαβάζει. Διαφορετικά, του δίνεις στα χέρια ένα όπλο που θα στραφεί εναντίον της ίδιας του της πίστης.

II.Τι είναι μια παροιμία και γιατί δεν είναι υπόσχεση

Για να βοηθήσεις το παιδί σου, πρέπει πρώτα εσύ να καταλάβεις τι είναι μια παροιμία. Μια παροιμία είναι μια σοφή αρχή, διατυπωμένη σύντομα και συχνά ποιητικά. Η πυκνή της μορφή είναι σκόπιμη: σε βοηθά να τη θυμάσαι εύκολα. Δεν είναι όμως νομικό συμβόλαιο ούτε μαθηματικός τύπος που ισχύει χωρίς εξαίρεση σε κάθε περίπτωση.

Ο Σολομώντας μάζεψε αυτές τις παροιμίες κυρίως για τον δικό του γιο, για να του περάσει πρακτική σοφία ζωής. Πρόκειται για θεόπνευστο βιβλίο, ωφέλιμο για διδασκαλία και διαπαιδαγώγηση (Β' Τιμόθεο 3:16). Ωστόσο η θεοπνευστία δεν σημαίνει ότι η κάθε φράση είναι μια προσωπική υπόσχεση που μπορείς να την απαιτήσεις σε κάθε δική σου περίσταση. Αντίθετα, σημαίνει ότι η αρχή που εκφράζει είναι αληθινή και αξιόπιστη ως κανόνας ζωής.

Με άλλα λόγια, οι Παροιμίες δεν είναι υποσχέσεις προς τον καθένα μας ατομικά, αλλά γενικές αρχές της Βίβλου για το πώς λειτουργεί κατά κανόνα ο κόσμος που έφτιαξε ο Θεός. Όταν το παιδί σου το πιάσει αυτό, σταματά να περιμένει από κάθε στίχο να βγει σαν αυτόματη μηχανή ανταμοιβής. Αντίθετα, μαθαίνει να βλέπει τον δρόμο της σοφίας ως τον καλύτερο δρόμο, ακόμη κι όταν δεν ανταμείβεται αμέσως.

III.Δικαιοσύνη και ευημερία: ένας κανόνας, όχι μια εγγύηση

Ας πάρουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα που μπερδεύει πολλά παιδιά. Πολλές Παροιμίες λένε ότι ο δίκαιος γλιτώνει και ο ασεβής την πληρώνει. Για παράδειγμα, ο δίκαιος ελευθερώνεται από τη θλίψη και στη θέση του μπαίνει ο ασεβής (Παροιμίες 11:8). Ως γενική αρχή, αυτό ισχύει: η δικαιοσύνη οδηγεί κατά κανόνα στην ευημερία και η κακία στην καταστροφή. Δεν είναι όμως ένας σιδερένιος νόμος χωρίς καμία εξαίρεση.

Η ίδια η Γραφή μάς προειδοποιεί τίμια ότι υπάρχουν εξαιρέσεις. Ο ψαλμωδός ομολογεί ότι ζήλεψε βλέποντας την ευτυχία των ασεβών (Ψαλμοί 73:3), και ο προφήτης ρωτά ευθέως τον Θεό γιατί ευοδώνεται ο δρόμος των πονηρών (Ιερεμίας 12:1). Ακόμη και ο σοφός Εκκλησιαστής παραδέχεται ότι είδε δίκαιο να χάνεται μέσα στη δικαιοσύνη του και ασεβή να μακροημερεύει μέσα στην κακία του (Εκκλησιαστής 7:15). Η Βίβλος, δηλαδή, δεν κρύβει τις εξαιρέσεις - τις ονομάζει.

Τι σημαίνει αυτό για το παιδί σου; Ότι όταν δει τον κακό να ευημερεί, δεν χρειάζεται να πανικοβληθεί ούτε να αμφισβητήσει τον Θεό. Η σχέση δικαιοσύνης και ευημερίας είναι αληθινή ως κανόνας, με αιώνια προοπτική. Όσα απολαμβάνει ο ασεβής και όσα υποφέρει ο δίκαιος είναι πρόσκαιρα. Επομένως η σοφία αυτής της παροιμίας μένει σωστή: το κακό είναι τελικά ανόητο, και η δικαιοσύνη υπερέχει, ακόμη και από καθαρά πρακτική σκοπιά.

IV.Η αιώνια προοπτική: γιατί οι Παροιμίες δεν είναι υποσχέσεις του τώρα

Εδώ βρίσκεται το κλειδί που πρέπει να δώσεις στο παιδί σου. Η σοφία της Βίβλου δεν μετριέται μόνο με το τι συμβαίνει σήμερα, αλλά με το πού καταλήγουν τα πράγματα στο τέλος. Ο ψαλμωδός που είχε σκανδαλιστεί με την ευτυχία των ασεβών βρήκε ειρήνη μόνο όταν μπήκε στο αγιαστήριο του Θεού και κατάλαβε ποιο είναι το τέλος τους (Ψαλμοί 73:17). Άλλαξε όχι τα γεγονότα, αλλά την οπτική του.

Αυτό ακριβώς θέλει να καταλάβει το παιδί σου. Οι Παροιμίες δεν είναι υποσχέσεις για άμεση ανταμοιβή μέσα στη βδομάδα· δηλαδή δεν λειτουργούν σαν υπόσχεση που εξαργυρώνεται τώρα, αλλά σαν αλήθειες που επιβεβαιώνονται πλήρως στην αιωνιότητα. Επομένως ο δρόμος της δικαιοσύνης είναι ο σωστός δρόμος, ακόμη κι αν προσωρινά φαίνεται να χάνει. Η ζωή δεν τελειώνει στο σχολικό προαύλιο ούτε στον τραπεζικό λογαριασμό· συνεχίζεται μπροστά στον Θεό.

Δίδαξε λοιπόν στο παιδί σου να μην κρίνει τον Θεό από το στιγμιότυπο, αλλά από την ολόκληρη ταινία. Η σοφία ξεκινά από τον φόβο, δηλαδή τον σεβασμό, του Κυρίου (Ψαλμοί 111:10). Όταν θεμελιώνεται εκεί, το παιδί δεν κλονίζεται μπροστά στις φαινομενικές αδικίες. Ξέρει ότι ο τελευταίος λόγος ανήκει στον δίκαιο Κριτή, και γι' αυτό μένει σταθερό ακόμη κι όταν η ζωή δεν βγαίνει «κατά το βιβλίο».

V.Πρακτικά βήματα: πώς να διδάξεις σωστή ερμηνεία Παροιμιών

Ας γίνουμε συγκεκριμένοι, γιατί η αλήθεια χωρίς πρακτικά βήματα μένει στα λόγια. Πρώτον, μάθε στο παιδί σου να ρωτά «τι είδος κειμένου διαβάζω;». Δηλαδή μια παροιμία διαβάζεται αλλιώς από μια ρητή υπόσχεση. Όταν συναντάτε μαζί ένα εδάφιο, βοήθησέ το να αναγνωρίζει αν πρόκειται για γενική αρχή σοφίας ή για συγκεκριμένη υπόσχεση του Θεού. Συνεπώς αυτή η απλή ερώτηση χτίζει σωστή ερμηνεία Παροιμιών από νωρίς.

Δεύτερον, μη φοβάσαι τις εξαιρέσεις - δείξ' τες. Όταν, για παράδειγμα, το παιδί σου παρατηρεί ότι ένας καλός άνθρωπος υποφέρει ή ένας κακός ευημερεί, μην το προσπερνάς. Αντίθετα, άνοιξε μαζί του τον Ψαλμό 73 ή τον Ιερεμία και δείξε του ότι ο ίδιος ο Θεός έβαλε αυτές τις ερωτήσεις μέσα στη Βίβλο. Έτσι μαθαίνει ότι η αμφιβολία δεν είναι εχθρός της πίστης, αλλά μπορεί να γίνει δρόμος προς βαθύτερη κατανόηση.

Τρίτον, στρέψε το βλέμμα του στην αιωνιότητα. Κάθε φορά που η ζωή φαίνεται άδικη, θύμισέ του την αιώνια προοπτική: αυτό που βλέπουμε τώρα δεν είναι το τέλος. Συνήθισέ το να ρωτά «πώς θα φαίνεται αυτό σε εκατό χρόνια;». Η ερώτηση αυτή ξεκουράζει την καρδιά και ξεριζώνει τη ζήλια για τους ασεβείς.

Τέλος, μην ξεχνάς ότι το παράδειγμά σου διδάσκει πιο δυνατά από τα λόγια σου. Αν εσύ εμπιστεύεσαι τον Θεό όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, το παιδί σου μαθαίνει έμπρακτα ότι η Βίβλος αντέχει στην πραγματική ζωή. Αν θες να εμβαθύνεις στη σωστή ερμηνεία της Γραφής μαζί με άλλους γονείς, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει δωρεάν μαθήματα ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό.