Σοφία στο παιδί, όχι απλώς κανόνες: το δώρο που κρατάει μια ζωή

I.Γιατί οι κανόνες δεν αρκούν για να βάλεις σοφία στο παιδί

Ας ξεκινήσουμε από έναν πειρασμό που έχουμε όλοι οι γονείς. Όταν είμαστε κουρασμένοι, καταφεύγουμε στους κανόνες, γιατί είναι γρήγοροι. «Επειδή το λέω εγώ» είναι πιο εύκολο από το να εξηγήσεις το γιατί. Ωστόσο ο κανόνας ελέγχει μόνο τη συμπεριφορά της στιγμής· δεν αγγίζει την καρδιά που θα αποφασίσει αύριο, μακριά σου.

Σκέψου ένα παράδειγμα. Λες στο παιδί «μην λες ψέματα» - σωστός κανόνας. Όμως αν δεν του δείξεις γιατί η αλήθεια αξίζει, τι κάνει η ντροπή και ο φόβος μέσα μας, και πώς ένα μικρό ψέμα γεννά ένα μεγαλύτερο, τότε μαθαίνει απλώς να μη σε πιάνουν. Δηλαδή το παιδί συμμορφώνεται μπροστά σου και κάνει το αντίθετο πίσω από την πλάτη σου.

Εδώ ακριβώς διαφέρει η σοφία από τους κανόνες. Ο κανόνας λέει τι· η σοφία διδάσκει το γιατί και το πώς να κρίνεις. Συνεπώς, όταν στόχος σου είναι να καλλιεργήσεις σοφία στο παιδί, δεν προσπαθείς να προβλέψεις κάθε μελλοντική κατάσταση με έναν κανόνα. Αντίθετα, του δίνεις εσωτερική πυξίδα, ώστε να βρίσκει μόνο του τον δρόμο όταν η ζωή το φέρει σε σταυροδρόμια που εσύ δεν φαντάστηκες ποτέ.

II.Η βιβλική σοφία ξεκινά από τον φόβο Κυρίου

Πριν μιλήσουμε για μεθόδους, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε τι είναι η αληθινή σοφία. Δεν είναι εξυπνάδα ούτε πτυχία. Η Αγία Γραφή τη θεμελιώνει αλλού: η αρχή της σοφίας είναι ο φόβος Κυρίου (Ψαλμοί 111:10). Δηλαδή σοφός δεν είναι αυτός που ξέρει πολλά, αλλά αυτός που ζει με σεβασμό μπροστά στον Θεό και αφήνει αυτόν τον σεβασμό να ορίζει τις επιλογές του.

Γιατί έχει σημασία αυτό για σένα τον γονιό; Επειδή εδώ φαίνεται γιατί οι κοσμικές συμβουλές δεν αρκούν. Ο κόσμος μπορεί να μάθει στο παιδί σου να είναι έξυπνο, ευγενικό, ακόμη και επιτυχημένο. Όμως δεν έχει σταθερό θεμέλιο για το σωστό και το λάθος, ώστε η εξυπνάδα να γίνει αληθινή κρίση ζωής. Χωρίς τον φόβο Κυρίου, η γνώση μένει χωρίς ρίζα.

Γι' αυτό και η βιβλική σοφία δεν είναι ένα ακόμη σχολικό μάθημα που προσθέτεις στο πρόγραμμα. Είναι ολόκληρη στάση ζωής που πηγάζει από τη σχέση με τον Θεό. Επομένως, όταν θέλεις να φυτέψεις σοφία στο παιδί, το πρώτο που του μεταδίδεις δεν είναι πληροφορία, αλλά μια καρδιά που σέβεται τον Δημιουργό της - και απ' αυτή τη ρίζα βγαίνει όλη η υπόλοιπη κρίση.

III.Τι λέει η Αγία Γραφή για τη μετάδοση σοφίας στο παιδί

Εδώ η Αγία Γραφή είναι εκπληκτικά πρακτική. Δεν αφήνει τη μετάδοση της σοφίας σε ειδικούς ή σε σχολεία· τη βάζει μέσα στο σπίτι, στα χέρια του γονιού. Πρώτα όμως θέτει μια προϋπόθεση: τα λόγια του Θεού πρέπει να κατοικούν στη δική σου καρδιά (Δευτερονόμιο 6:6). Δηλαδή δεν δίνεις σοφία που δεν έχεις. Πρώτα τη ζεις εσύ, έπειτα τη μεταδίδεις.

Και πώς περνά στο παιδί; Όχι με μια επίσημη ώρα διδασκαλίας, αλλά μέσα στη ροή της καθημερινότητας. Ο Θεός λέει στους γονείς να διδάσκουν επιμελώς και να μιλούν για τα λόγια του όταν κάθονται στο σπίτι και όταν περπατούν στον δρόμο, όταν πλαγιάζουν και όταν σηκώνονται (Δευτερονόμιο 6:7). Με άλλα λόγια, η σοφία δεν διδάσκεται σε μια αίθουσα· διαποτίζει όλη τη μέρα.

Το βιβλίο των Παροιμιών είναι ακριβώς αυτό: η συγκεντρωμένη σοφία ενός πατέρα, του Σολομώντα, προς τον γιο του. Δεν αρχίζει με ξερούς κανόνες, αλλά με μια ζεστή έκκληση: άκουσε τη διδασκαλία του πατέρα σου και μην απορρίψεις τον νόμο της μητέρας σου (Παροιμίες 1:8). Συνεπώς ο Σολομώντας δεν επιβάλλει· καλεί τον γιο του να αγαπήσει τη σοφία, σαν θησαυρό που αξίζει να τον αναζητήσει.

Και γιατί τόση επιμονή; Επειδή η σοφία αξίζει περισσότερο από οτιδήποτε υλικό μπορείς να αφήσεις στο παιδί σου. Είναι, λέει ο Σολομώντας, καλύτερη από πολύτιμα πετράδια, και κανένα επιθυμητό πράγμα δεν φτάνει την αξία της (Παροιμίες 8:11). Πράγματι, μπορείς να αφήσεις στο παιδί σου χρήματα και σπίτια· μα αν δεν του αφήσεις σοφία, του αφήνεις πλούτο χωρίς την κρίση να τον διαχειριστεί.

IV.Το λάθος του Σολομώντα: σοφά λόγια χωρίς σοφό παράδειγμα

Υπάρχει όμως ένα μάθημα στην ίδια την ιστορία του Σολομώντα που κανένας γονιός δεν πρέπει να προσπεράσει. Ο σοφότερος άνθρωπος που έζησε ποτέ έδωσε στον γιο του τέλειες οδηγίες. Τον προειδοποίησε ακόμη και για τους κινδύνους που ο ίδιος αργότερα δεν απέφυγε. Δηλαδή τα λόγια του ήταν άψογα· το παράδειγμά του, όμως, τα ακύρωσε.

Ο Σολομώντας δίδαξε τη σοφία, μα δεν την έζησε με συνέπεια. Και το τίμημα ήταν βαρύ: ο γιος του ο Ροβοάμ απέρριψε τις συμβουλές του, και ολόκληρο το έθνος διασπάστηκε. Επομένως δεν υπάρχει πιο σίγουρος τρόπος να σπρώξεις το παιδί σου μακριά από τη σοφία του Θεού από το να κηρύττεις ένα πράγμα και να ζεις το αντίθετο.

Αυτό είναι ίσως το πιο απαιτητικό κομμάτι της ανατροφής παιδιών. Τα παιδιά έχουν ραντάρ για την υποκρισία. Ωστόσο μην απελπίζεσαι: δεν σου ζητείται τελειότητα, αλλά συνέπεια και ειλικρίνεια. Όταν σφάλλεις, η ταπεινή συγγνώμη σου μπροστά τους διδάσκει σοφία περισσότερο από χίλιες διαλέξεις. Συνεπώς, το πρώτο βήμα για να βάλεις σοφία στο παιδί είναι να την επιδιώκεις πρώτα ο ίδιος.

Γι' αυτό, αν θες να βαθύνεις στη μελέτη του λόγου του Θεού ώστε να τον μεταδίδεις σωστά, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει δωρεάν μαθήματα που στηρίζουν ακριβώς αυτό το έργο μέσα στην οικογένεια.

V.Πρακτικά βήματα: σοφία στο παιδί μέσα στην καθημερινότητα

Ας γίνουμε συγκεκριμένοι, γιατί οι αρχές χωρίς βήματα μένουν στα λόγια. Πρώτον, αξιοποίησε τις στιγμές που ήδη έχεις. Η Αγία Γραφή δεν ζητά μια επιπλέον ώρα στο πρόγραμμα· ζητά να μετατρέψεις τη διαδρομή για το σχολείο, το τραπέζι του φαγητού και την κουβέντα πριν τον ύπνο σε μικρά μαθήματα ζωής. Μια απλή ερώτηση «εσύ τι θα έκανες;» αξίζει όσο μια διάλεξη.

Δεύτερον, χρησιμοποίησε τις Παροιμίες ως οδηγό. Διάβασε με το παιδί σου μία παροιμία και ρωτήστε μαζί: τι σημαίνει αυτό στην πραγματική ζωή; Έτσι το παιδί μαθαίνει όχι να απομνημονεύει κανόνες, αλλά να σκέφτεται σοφά. Πράγματι, η βιβλική σοφία ανθίζει όταν περνά από τη συζήτηση, όχι από την επιβολή.

Τρίτον, δίδασκε το «γιατί» πίσω από κάθε «τι». Όταν βάζεις ένα όριο, αφιέρωσε λίγο χρόνο να εξηγήσεις τον λόγο, στο μέτρο της ηλικίας του. Με τον καιρό, το παιδί σταματά να υπακούει από φόβο και αρχίζει να επιλέγει το σωστό από κατανόηση. Αυτή είναι η ωρίμανση που στοχεύει η αληθινή ανατροφή παιδιών.

Τέλος, ξεκίνα νωρίς και κάνε υπομονή. Η Γραφή υπόσχεται ότι, αν διδάξεις το παιδί στην αρχή του δρόμου του, αυτό το θεμέλιο μένει μέσα του ακόμη κι όταν γεράσει (Παροιμίες 22:6). Δεν είναι μαγικός όρκος, αλλά αρχή που θέσπισε ο ίδιος ο Θεός. Συνεπώς συνέχισε να φυτεύεις σοφία στο παιδί σου, χρόνο με τον χρόνο, και εμπιστέψου τον πιστό Θεό για τον καρπό.