«Όλα τα πράγματα κουράζουν· ο άνθρωπος δεν μπορεί να το εκφράσει. Το μάτι δεν χορταίνει βλέποντας, και το αυτί δεν γεμίζει ακούγοντας.»
Εκκλησιαστής 1:8
Ο εθισμός στις οθόνες δεν αρχίζει με μια κακή απόφαση. Αντίθετα, αρχίζει με μια αθώα ανάγκη να ξεκουραστούμε. Ανοίγουμε λοιπόν το κινητό για πέντε λεπτά και, χωρίς να το καταλάβουμε, χάνεται μία ώρα. Επιπλέον, η αυτόματη αναπαραγωγή φροντίζει να μην τελειώνει ποτέ το επόμενο επεισόδιο.
Δεν είναι όμως η τεχνολογία ο εχθρός. Πραγματικά, μια οθόνη μπορεί να μεταφέρει ένα κήρυγμα, μια κλήση με την οικογένεια, έναν χάρτη για τον δρόμο. Ωστόσο, υπάρχει ένα όριο. Όταν η διασκέδαση σταματά να ξεκουράζει και αρχίζει να μας ναρκώνει, τότε έχουμε περάσει αυτό το όριο.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε, με νηφάλιο τρόπο, γιατί το μάτι δεν χορταίνει, γιατί η ψυχαγωγία γίνεται ναρκωτικό και, κυρίως, τι προσφέρει ο λόγος του Θεού σε μια καρδιά που λαχταρά αληθινή ανάπαυση. Στόχος δεν είναι η ενοχή. Αντιθέτως, στόχος είναι η διάκριση με χάρη.
Το μάτι δεν χορταίνει: η ρίζα του εθισμού στις οθόνες
Πριν μιλήσουμε για streaming και social, αξίζει να σταθούμε σε μια πολύ παλιά παρατήρηση. Ο σοφός Εκκλησιαστής το είχε ήδη καταλάβει. Το ανθρώπινο μάτι έχει μέσα του μια απύθμενη πείνα (Εκκλησιαστής 1:8). Όσα κι αν δει, ζητάει κι άλλα.
Εδώ ακριβώς πατάει ο εθισμός στις οθόνες. Οι πλατφόρμες, ωστόσο, δεν χρειάζεται να μας εξαναγκάσουν. Επιπλέον, απλώς ταΐζουν αυτή την πείνα που ποτέ δεν λέει «αρκετά». Έτσι, ο μηχανισμός της ατελείωτης ροής βρίσκει έδαφος έτοιμο μέσα μας.
Η Παροιμία το διατυπώνει ακόμη πιο σκληρά. Παρομοιάζει τα μάτια του ανθρώπου με τον άδη, που δεν γεμίζει ποτέ (Παροιμίες 27:20). Συνεπώς, το πρόβλημα δεν είναι πρώτα η συσκευή. Το πρόβλημα είναι μια καρδιά που προσπαθεί να γεμίσει με εικόνες ένα κενό που μόνο ο Θεός γεμίζει.
Διασκέδαση ως ναρκωτικό: ο εθισμός στις οθόνες ως φυγή
Η λέξη «διασκέδαση» ακούγεται αθώα. Όμως κρύβει μια κίνηση: σκορπίζει την προσοχή μας μακριά από αυτό που μας βαραίνει. Αρχικά αυτό ανακουφίζει. Στη συνέχεια, ωστόσο, γίνεται ανάγκη.
Εδώ ακριβώς η διασκέδαση ως ναρκωτικό δείχνει το αληθινό της πρόσωπο. Πραγματικά, η ανήσυχη καρδιά αναζητά συνεχώς αντιπερισπασμό, ώστε να μην έρθει στην επιφάνεια αυτό που την πονάει. Έτσι όμως δεν λύνεται τίποτα. Αντιθέτως, απλώς αναβάλλεται. Με αυτόν τον τρόπο τρέφεται ο εθισμός στις οθόνες.
Ο Ησαΐας θέτει μια ερώτηση που μοιάζει γραμμένη για την εποχή μας. Γιατί ξοδεύεις τον κόπο σου σε κάτι που δεν χορταίνει (Ησαΐας 55:2); Δηλαδή, γιατί επενδύεις τις ώρες σου εκεί που η ψυχή μένει νηστική;
Τα σημάδια είναι αναγνωρίσιμα. Εκνευρισμός όταν λείπει το σήμα. Αδυναμία να μείνουμε λίγα λεπτά χωρίς ερέθισμα. Επιπλέον, μια κόπωση που μεγαλώνει αντί να φεύγει. Αυτά δεν είναι σημάδια ξεκούρασης. Αντιθέτως, είναι σημάδια εξάρτησης.
Εικόνα και λόγος: γιατί ο Θεός μιλάει, δεν ζωγραφίζει
Υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην εικόνα και τον λόγο. Η εικόνα χτυπάει κατευθείαν το συναίσθημα. Ο λόγος, αντίθετα, ζητά σκέψη, χρόνο, κρίση. Γι' αυτό η εικόνα κερδίζει εύκολα και βραχυκυκλώνει τη σκέψη μας.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Θεός επέλεξε να μιλήσει. Επομένως, σε όλη τη Γραφή, αποκαλύπτεται με τον λόγο και όχι με κάποιο είδωλο. Έτσι, η πίστη γεννιέται από την ακοή του λόγου του (Ρωμαίους 10:17), όχι από ένα εντυπωσιακό θέαμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εικόνες είναι αμαρτία. Σημαίνει όμως ότι η εικόνα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον λόγο. Όταν η ζωή μας τρέφεται μόνο από εικόνες, η ικανότητά μας να σκεφτόμαστε βαθιά ατροφεί. Συνεπώς, χάνουμε σιγά σιγά τη γλώσσα με την οποία ο Θεός μάς συναντά.
Ο απόστολος Ιωάννης ονομάζει τρεις πειρασμούς του κόσμου: την επιθυμία της σάρκας, την επιθυμία των ματιών και την αλαζονεία του βίου (Α' Ιωάννου 2:16). Η «επιθυμία των ματιών» δεν είναι αφηρημένη. Αντιθέτως, είναι ακριβώς αυτό που η οθόνη καλλιεργεί ώρα την ώρα.
Η ανάπαυση που η οθόνη υπόσχεται αλλά δεν δίνει
Ο εθισμός στις οθόνες πουλάει μια υπόσχεση: ξεκούραση με ένα κλικ. Στην πραγματικότητα, όμως, σπάνια ξεκουραζόμαστε όντως. Σηκωνόμαστε από τον καναπέ πιο κουρασμένοι από πριν.
Ο λόγος είναι απλός. Δηλαδή, η αληθινή ανάπαυση δεν είναι απουσία ερεθισμάτων. Αντιθέτως, είναι μια σχέση. Ο Χριστός δεν λέει «δες κάτι ωραίο για να ξεχαστείς». Όμως λέει «έλα σ' εμένα» (Ματθαίος 11:28).
Όταν λοιπόν νιώθουμε άδειοι μετά από ώρες μπροστά στην οθόνη, αυτό δεν είναι αποτυχία μας. Είναι μια ευλογημένη ένδειξη. Η ψυχή θυμίζει ότι φτιάχτηκε για κάτι μεγαλύτερο από το επόμενο βίντεο.
Γι' αυτό και η προσευχή του ψαλμωδού γίνεται και δική μας. Ζητάμε από τον Θεό να γυρίσει αλλού το βλέμμα μας, μακριά από τη ματαιότητα (Ψαλμοί 119:37). Πραγματικά, αυτό που κοιτάζουμε σιγά σιγά μάς διαμορφώνει.
Πρακτική διάκριση: βήματα για τον χρόνο μπροστά στην οθόνη
Η διάκριση δεν σημαίνει να πετάξουμε την τηλεόραση από το παράθυρο. Αντιθέτως, σημαίνει να ξαναπάρουμε τον έλεγχο του χρόνου μπροστά στην οθόνη, με χάρη και ειλικρίνεια. Έτσι, ο εθισμός στις οθόνες παύει να μας κυβερνά. Ας δούμε λοιπόν μερικά πρακτικά βήματα.
Πρώτον, βάλε όρια πριν αρχίσεις, όχι αφού ξεμείνεις. Δηλαδή, κλείσε την αυτόματη αναπαραγωγή και όρισε εκ των προτέρων πόση ώρα θα δεις. Επιπλέον, άφησε το κινητό έξω από την κρεβατοκάμαρα.
Δεύτερον, δώσε στον λόγο του Θεού την πρώτη θέση της ημέρας, όχι την τελευταία. Πριν ανοίξεις τη ροή, άνοιξε τη Γραφή. Έτσι, η καρδιά σου τρέφεται πρώτα από αυτό που χορταίνει αληθινά. Καλό υλικό για μια τέτοια στιβαρή μελέτη προσφέρει το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος.
Τρίτον, αντικατάστησε, μην απλώς αφαιρέσεις. Το κενό θέλει γέμισμα. Βάλε λοιπόν στη θέση μιας ώρας scrolling έναν περίπατο, μια προσευχή, μια κουβέντα πρόσωπο με πρόσωπο. Αντιθέτως, αν αφήσεις απλώς κενό, η οθόνη θα το ξαναγεμίσει.
Τέλος, μην παλεύεις μόνος. Μίλησε με έναν αδελφό ή μια αδελφή για τις συνήθειές σου. Συνεπώς, η διάκριση γίνεται κοινός αγώνας και όχι μοναχικός. Και θυμήσου: ο σκοπός δεν είναι λιγότερη χαρά, αλλά αληθινή ξεκούραση.
Βασικά σημεία
- 01Ο εθισμός στις οθόνες πατάει σε μια παλιά αλήθεια: το μάτι δεν χορταίνει ποτέ, οπότε καμία ποσότητα περιεχομένου δεν θα είναι αρκετή.
- 02Η διασκέδαση γίνεται ναρκωτικό όταν τη χρησιμοποιούμε για να ξεφεύγουμε αντί να ξεκουραζόμαστε· ναρκώνει την ψυχή αντί να την αναπαύει.
- 03Ο Θεός αποκαλύπτεται με τον λόγο, όχι με την εικόνα· γι' αυτό η εικόνα δεν αντικαθιστά τον λόγο, και η πίστη γεννιέται από την ακοή του.
- 04Η αληθινή ανάπαυση δεν είναι απουσία ερεθισμάτων αλλά σχέση με τον Χριστό, που καλεί τους κουρασμένους να έρθουν σ' εκείνον.
- 05Πρακτική διάκριση σημαίνει όρια πριν αρχίσεις, τον λόγο του Θεού πρώτο μέσα στην ημέρα, αντικατάσταση του κενού και κοινό αγώνα με αδελφούς.