«Και οι πατέρες, μην εξοργίζετε τα παιδιά σας, αλλά ανατρέφετέ τα με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου.»
Εφεσίους 6:4
«Γιατί νομίζω ότι εξοργίζω το παιδί μου χωρίς καν να το καταλαβαίνω;» Αν αυτή η σκέψη σε έχει βασανίσει αργά το βράδυ, αφού έκλεισε η πόρτα του δωματίου και έπεσε η ένταση, δεν είσαι ο μόνος γονιός που τη νιώθει. Η αλήθεια που λίγοι ακούν είναι απλή και ταυτόχρονα δύσκολη: μερικές φορές ο θυμός του παιδιού δεν ξεκινά από το ίδιο, αλλά από εμάς - από τον τόνο μας, από τις απαιτήσεις μας, από στιγμές που χωρίς να το θέλουμε το σπρώχνουμε στην απελπισία.
Ο απόστολος Παύλος δίνει στους γονείς μια εντολή που μοιάζει αυστηρή: «μην εξοργίζετε τα παιδιά σας». Δεν λέει απλώς «πειθαρχήστε σωστά»· αντίθετα, προειδοποιεί ότι ο ίδιος ο γονιός μπορεί να γίνει η αιτία του θυμού. Ωστόσο αυτή η εντολή δεν δόθηκε για να μας τσακίσει με ενοχές, αλλά για να μας ανοίξει τα μάτια. Όταν καταλάβεις πότε και πώς εξοργίζω το παιδί μου, τότε μπορείς πραγματικά να το σταματήσεις.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε μαζί τι σημαίνει στ' αλήθεια η αρχαία λέξη που χρησιμοποίησε ο Παύλος, γιατί οι κοσμικές συμβουλές για τον θυμό του παιδιού δεν αρκούν, ποια είναι η «διπλή αμαρτία» στην οποία πέφτει ένας γονιός χωρίς να το ξέρει, και ποια πρακτικά βήματα αυτοελέγχου σε βοηθούν να μην γίνεις εσύ η σπίθα της εξέγερσης.
Όταν χωρίς να το θέλω εξοργίζω το παιδί μου
Αρχικά, ας ξεκινήσουμε με μια σκηνή που ίσως αναγνωρίζεις. Γυρνάς κουρασμένος, το παιδί καθυστερεί, εσύ ανεβάζεις τον τόνο, ακολουθεί μια κοφτή κουβέντα, και ξαφνικά βλέπεις μπροστά σου ένα παιδί που βράζει από θυμό. Αναρωτιέσαι: «Πώς φτάσαμε εδώ;» Πράγματι, πολλές φορές ο γονιός είναι αυτός που, χωρίς πρόθεση, άναψε τη φωτιά. Γι' αυτό η ειλικρινής ερώτηση «μήπως εξοργίζω το παιδί μου;» δεν είναι αδυναμία, αλλά η αρχή της σοφίας.
Ο λόγος του Θεού μιλά ξεκάθαρα στους γονείς. Ο Παύλος γράφει: και οι πατέρες, μην εξοργίζετε τα παιδιά σας, αλλά ανατρέφετέ τα με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου (Εφεσίους 6:4). Η ίδια εντολή επαναλαμβάνεται και αλλού, με μια προειδοποίηση για το αποτέλεσμα: μην εξερεθίζετε τα παιδιά σας, για να μην χάσουν το θάρρος τους (Κολοσσαείς 3:21). Δηλαδή ο Θεός δεν βάζει την ευθύνη μόνο στο παιδί· βάζει ένα φρένο και στον γονιό.
Πρόσεξε κάτι σημαντικό εδώ. Ωστόσο η εντολή δεν απευθύνεται μόνο στους πατέρες, αν και η λέξη μοιάζει να λέει «πατέρες». Στην εποχή του Παύλου ήταν επαναστατικό να ζητάς από τον αρχηγό της οικογένειας να προσέχει τα αισθήματα του παιδιού του. Σήμερα η αρχή αγγίζει εξίσου τη μητέρα και τον πατέρα: και οι δύο μπορούν, χωρίς να το θέλουν, να γίνουν η αιτία που το παιδί οργίζεται.
Τι σημαίνει πραγματικά η λέξη «εξοργίζω» στη Βίβλο
Για να σταματήσεις κάτι, πρέπει πρώτα να το ονομάσεις σωστά. Στο πρωτότυπο κείμενο, εκεί όπου ο Παύλος προστάζει «μην εξοργίζετε τα παιδιά σας» (Εφεσίους 6:4), χρησιμοποιεί τη λέξη «παροργίζω». Δεν σημαίνει απλώς «ενοχλώ» ή «εκνευρίζω λίγο». Σημαίνει «κάνω κάποιον έξαλλο», τον φέρνω σε σημείο να βράσει μέσα του. Επομένως, όταν λέμε ότι ένας γονιός μπορεί να εξοργίζω το παιδί του, δεν μιλάμε για μια αθώα γκρίνια, αλλά για μια πραγματική πρόκληση θυμού.
Αυτός ο θυμός παίρνει δύο μορφές, και αξίζει να τις ξεχωρίσεις. Αφενός υπάρχει η ανοιχτή μορφή: το παιδί ξεσπά, φωνάζει, αντιδρά, σηκώνεται απέναντι. Αφετέρου υπάρχει η κρυφή και πιο επικίνδυνη μορφή: ένας υπόγειος, σιωπηλός θυμός που σιγοβράζει μέσα του για μέρες και χρόνια. Πολλά παιδιά δεν εκρήγνυνται· απλώς κλείνονται, αποτραβιούνται και χάνουν σιγά σιγά το θάρρος τους, ακριβώς όπως προειδοποιεί η Γραφή.
Εδώ είναι το κλειδί. Άλλοτε το παιδί θυμώνει από δική του αμαρτία, από εγωισμό ή ανωριμότητα, χωρίς εμείς να φταίμε σε τίποτα. Άλλοτε όμως ο θυμός του παιδιού προς τους γονείς ξεκινά από μια δική μας απρόσεκτη ή σκληρή στάση. Στη δεύτερη περίπτωση, η ευθύνη δεν είναι μόνο του παιδιού. Γι' αυτό η ερώτηση δεν είναι αν εξοργίζω το παιδί μου ποτέ, αλλά πόσο συχνά και με ποιον τρόπο.
Γιατί οι κοσμικές συμβουλές δεν λύνουν τον θυμό του παιδιού
Όταν ψάχνεις απαντήσεις, ο κόσμος γύρω σου προσφέρει εύκολες συνταγές. «Άσ' το ελεύθερο», λένε κάποιοι. «Βάλε σκληρά όρια», λένε άλλοι. Ωστόσο και οι δύο ακρότητες μπορούν να γεννήσουν τον ίδιο καρπό: ένα οργισμένο παιδί. Πράγματι, η υπερβολική αυστηρότητα πνίγει το παιδί, ενώ η υπερβολική ελευθερία το κάνει να νιώθει ότι κανείς δεν νοιάζεται πραγματικά γι' αυτό.
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι οι κοσμικές συμβουλές κοιτούν μόνο τη συμπεριφορά και αγνοούν την καρδιά - και του παιδιού, και του γονιού. Η Βίβλος όμως μας θυμίζει κάτι ταπεινωτικό: δεν είναι μόνο τα παιδιά μας αμαρτωλά, είμαστε κι εμείς. Ακόμη και ο απόστολος Παύλος ομολόγησε ότι συχνά κάνει αυτό ακριβώς που μισεί (Ρωμαίους 7:15). Δηλαδή το ίδιο σαρκικό κομμάτι που παλεύουμε να διορθώσουμε στα παιδιά, ζει και μέσα μας.
Να γιατί καμία τεχνική δεν αρκεί από μόνη της. Το ζήτημα δεν είναι απλώς να βρεις τη σωστή «μέθοδο», αλλά να αλλάξει η δική σου καρδιά. Συνεπώς, η πραγματική λύση δεν είναι να γίνεις πιο έξυπνος γονιός, αλλά πιο ταπεινός: ένας γονιός που πρώτα εξετάζει τον εαυτό του πριν κατηγορήσει το παιδί. Αυτό κανένα εγχειρίδιο ανατροφής δεν μπορεί να σου το δώσει χωρίς τον λόγο του Θεού.
Η διπλή αμαρτία: όταν ο γονέας σπρώχνει το παιδί στην αμαρτία
Εδώ φτάνουμε στην πιο σοβαρή αλήθεια αυτού του θέματος. Ο Θεός έχει δώσει στα παιδιά μια ξεκάθαρη εντολή: να τιμούν τον πατέρα και τη μητέρα τους (Έξοδος 20:12). Είναι η πέμπτη εντολή, η πρώτη που συνοδεύεται από υπόσχεση. Όταν λοιπόν ένας γονιός εξοργίζω το παιδί του άδικα, δεν κάνει απλώς ένα λάθος ανατροφής· σπρώχνει το παιδί να αμαρτήσει κατά αυτής της εντολής.
Σκέψου το προσεκτικά. Εξάλλου, ο Παύλος καλεί τα παιδιά να υπακούν στους γονείς τους, γιατί αυτό είναι το σωστό (Εφεσίους 6:1). Αν όμως εγώ, με την προκλητική και σκληρή στάση μου, κάνω το παιδί να βράσει από οργή και να σηκωθεί απέναντί μου, τότε το έχω σπρώξει εκεί που ο ίδιος ο Θεός το προειδοποιεί να μην πάει. Δηλαδή αμαρτάνω διπλά: μία φορά παραβαίνοντας την εντολή «μην εξοργίζετε», και μία φορά γίνομαι αιτία να σκοντάψει το παιδί μου.
Αυτή είναι η «διπλή αμαρτία» του γονέα, και είναι ιδιαίτερα καταστροφική. Είναι σαν να βάζεις εμπόδιο στον δρόμο ενός παιδιού και μετά να το μαλώνεις που έπεσε. Ωστόσο μην απελπίζεσαι. Η αναγνώριση αυτής της αλήθειας δεν είναι καταδίκη, αλλά πόρτα εξόδου. Επειδή, μόλις δεις ότι μερικές φορές η πρόκληση του θυμού ξεκινά από σένα, αποκτάς για πρώτη φορά τη δύναμη να την σταματήσεις.
Πρακτικά βήματα για να μην εξοργίζω το παιδί μου ξανά
Ας γίνουμε συγκεκριμένοι, γιατί η αλήθεια χωρίς εφαρμογή μένει στα λόγια. Πρώτον, βάλε φρένο στον δικό σου θυμό πριν μιλήσεις. Ο Ιάκωβος συμβουλεύει ο καθένας να είναι γρήγορος στο να ακούει, αργός στο να μιλά και αργός στην οργή (Ιακώβου 1:19). Πράγματι, οι περισσότερες στιγμές που εξοργίζω το παιδί μου ξεκινούν από ένα δικό μου κοφτό ξέσπασμα. Μέτρα ως το δέκα, χαμήλωσε τον τόνο, και μίλα όταν έχεις ηρεμήσει.
Δεύτερον, μάθε να αναγνωρίζεις τις συνηθισμένες παγίδες που γεννούν πρόκληση θυμού. Η υπερπροστασία που πνίγει, η ασυνέπεια, η συνεχής σύγκριση με τα αδέλφια, οι ανέφικτοι στόχοι, η ψυχρή παραμέληση - όλα αυτά εξοργίζουν ένα παιδί, ακόμη κι αν εμείς νομίζουμε ότι «το κάνουμε για το καλό του». Ρώτησε τον εαυτό σου ειλικρινά ποια από αυτές είναι η δική σου αδυναμία.
Τρίτον, μην πολεμάς με δικές σου δυνάμεις. Ο αυτοέλεγχος που χρειάζεσαι δεν βγαίνει από τη θέληση, αλλά από το Πνεύμα του Θεού: περπάτα κατά το Πνεύμα και δεν θα εκπληρώσεις την επιθυμία της σάρκας (Γαλάτες 5:16). Συνεπώς, ζήτα καθημερινά από τον Θεό υπομονή για το παιδί σου. Αν θες να βαθύνεις στον λόγο ώστε να ανατρέφεις σοφά, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει δωρεάν μαθήματα που στηρίζουν αυτό το έργο στην οικογένεια.
Τέλος, μην φοβάσαι να ζητήσεις συγγνώμη. Όταν καταλάβεις ότι εσύ εξόργισες το παιδί, πες το ανοιχτά: «Σε αδίκησα, συγχώρεσέ με.» Αυτή η ταπεινότητα δεν σε μικραίνει· αντίθετα, διδάσκει στο παιδί σου τι σημαίνει μετάνοια καλύτερα από κάθε κήρυγμα. Έτσι, αντί να γίνεσαι η αιτία της εξέγερσης, γίνεσαι ο γονιός που το οδηγεί ξανά στην ειρήνη.
Βασικά σημεία
- 01Η εντολή «μην εξοργίζετε τα παιδιά σας» δείχνει ότι μερικές φορές ο θυμός του παιδιού ξεκινά από τον ίδιο τον γονιό, όχι από το παιδί.
- 02Η αρχαία λέξη «παροργίζω» σημαίνει να κάνεις κάποιον έξαλλο - είτε με ανοιχτή εξέγερση, είτε με σιωπηλό, υπόγειο θυμό που σιγοβράζει.
- 03Οι κοσμικές συμβουλές αποτυγχάνουν γιατί κοιτούν μόνο τη συμπεριφορά· η Βίβλος ζητά πρώτα να εξετάσει ο γονιός τη δική του καρδιά.
- 04Όταν ο γονέας προκαλεί άδικα τον θυμό του παιδιού, πέφτει σε «διπλή αμαρτία»: παραβαίνει την εντολή και σπρώχνει το παιδί να αμαρτήσει κατά της πέμπτης εντολής.
- 05Πρακτικά: φρένο στον δικό σου θυμό, αναγνώριση των παγίδων, εξάρτηση από το Πνεύμα και ταπεινή συγγνώμη όταν φταις.