«Και γέμισαν όλοι τους με Άγιο Πνεύμα και άρχισαν να μιλούν ξένες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τούς έδινε να μιλούν.»
Πράξεις 2:4
Το χάρισμα των γλωσσών είναι, ίσως, το πιο παρεξηγημένο θέμα στη σύγχρονη εκκλησία. Άλλοι το θεωρούν απόδειξη πνευματικότητας, άλλοι πηγή σύγχυσης, και πολλοί απλώς αποφεύγουν να το συζητήσουν. Όμως η Γραφή δεν μας αφήνει στο σκοτάδι. Αντίθετα, μας δίνει ένα ξεκάθαρο κείμενο-κλειδί, τις Πράξεις 2, που περιγράφει με ακρίβεια τι συνέβη την ημέρα της Πεντηκοστής.
Το ερώτημα σήμερα δεν είναι ακαδημαϊκό. Επηρεάζει τη ζωή εκατομμυρίων πιστών και τις σχέσεις μεταξύ των εκκλησιών. Γι' αυτό αξίζει να το εξετάσουμε όπως οι Βεροιείς, δηλαδή «εξετάζοντες καθ' ημέραν τας γραφάς». Δεν ξεκινάμε από την εμπειρία μας ούτε από αυτά που ακούσαμε. Ξεκινάμε από το κείμενο.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε, αρχικά, τι λένε ακριβώς οι Πράξεις 2 για τις γλώσσες της Πεντηκοστής. Έπειτα θα συγκρίνουμε αυτό το κείμενο με τη διδασκαλία του Παύλου στην Α΄ Κορινθίους. Τέλος, θα δούμε ποια βιβλική αρχή προκύπτει και πώς αυτή φωτίζει το ερώτημα της γλωσσολαλιάς σήμερα, πάντα με σεβασμό προς όσους βλέπουν το θέμα διαφορετικά.
Τι λένε πραγματικά οι Πράξεις 2 για τις γλώσσες της Πεντηκοστής;
Ας ξεκινήσουμε από το ασφαλέστερο σημείο, δηλαδή το μοναδικό κείμενο που περιγράφει αναλυτικά το γεγονός. Την ημέρα της Πεντηκοστής, οι μαθητές γέμισαν με το Άγιο Πνεύμα και άρχισαν να μιλούν «ξένες γλώσσες», όχι όμως ασυνάρτητους ήχους. (Πράξεις 2:4) Το ίδιο το κείμενο διευκρινίζει αμέσως τι είδους γλώσσες ήταν αυτές.
Πράγματι, όταν μαζεύτηκε το πλήθος, ο καθένας άκουγε τους μαθητές να μιλούν «με την ιδίαν αυτού διάλεκτον». (Πράξεις 2:6) Δηλαδή, οι ακροατές αναγνώριζαν τη δική τους μητρική γλώσσα. Δεν επρόκειτο για κάτι ακατάληπτο που χρειαζόταν ειδική ερμηνεία. Επρόκειτο για πραγματικές, υπαρκτές ανθρώπινες διαλέκτους.
Επιπλέον, οι ίδιοι οι παρευρισκόμενοι το ομολογούν με απορία. Ρωτούν πώς γίνεται να ακούει ο καθένας τους μαθητές «εν τη ιδία ημών διαλέκτω, εν ή εγεννήθημεν». (Πράξεις 2:8) Με άλλα λόγια, αναγνώριζαν τη γλώσσα στην οποία γεννήθηκαν και μεγάλωσαν. Το θαύμα, λοιπόν, δεν ήταν ότι η γλώσσα ήταν ακατανόητη, αλλά ότι Γαλιλαίοι ψαράδες μιλούσαν ξένες γλώσσες χωρίς να τις έχουν μάθει.
Τέλος, το κείμενο καταγράφει το περιεχόμενο αυτής της ομιλίας. Το πλήθος άκουγε τους μαθητές να διακηρύττουν «τα μεγαλεία του Θεού». (Πράξεις 2:11) Συνεπώς, οι γλώσσες της Πεντηκοστής είχαν συγκεκριμένο, λογικό περιεχόμενο και κατανοητό σκοπό.
Γιατί το χάρισμα των γλωσσών δόθηκε ως σημείο για τους απίστους;
Αφού είδαμε τι ήταν οι γλώσσες, ας δούμε γιατί δόθηκαν. Η Πεντηκοστή δεν ήταν μια στιγμή ιδιωτικής συγκίνησης, αλλά μια μοναδική ευκαιρία ευαγγελισμού. Στην Ιερουσαλήμ βρίσκονταν εκείνη την ημέρα Ιουδαίοι «από παντός έθνους των υπό τον ουρανόν». (Πράξεις 2:5) Το Πνεύμα άρπαξε αυτή την ευκαιρία για να φτάσει με μιας πολλές γλωσσικές ομάδες.
Ο σκοπός, επομένως, ήταν να πειστούν οι άπιστοι Ιουδαίοι και προσήλυτοι για την αλήθεια του Χριστού. Αυτό δεν είναι δική μας εικασία. Ο ίδιος ο Παύλος δίνει τον ορισμό του σκοπού: οι γλώσσες είναι σημείο «ουχί προς τους πιστεύοντας, αλλά προς τους απίστους». (Α' Κορινθίους 14:22) Δηλαδή, στρέφονται προς εκείνους που πρέπει ακόμη να πειστούν και να μετανοήσουν.
Το αποτέλεσμα, άλλωστε, ήταν συγκεκριμένο και μετρήσιμο. Εκείνη την ημέρα μεταστράφηκαν τρεις χιλιάδες ψυχές. Οι γλώσσες της Πεντηκοστής, λοιπόν, δεν ήταν ένα ανώφελο φαινόμενο για εσωτερική κατανάλωση. Αντίθετα, υπηρέτησαν τον ευαγγελισμό των εθνών και τη σωτηρία των ψυχών.
Αυτό συμφωνεί και με τα λόγια του Κυρίου Ιησού. Στο μοναδικό σημείο όπου αναφέρεται στο θέμα, προαναγγέλλει ότι οι πιστοί «θέλουσι λαλεί νέας γλώσσας». (Μάρκος 16:17) Δεν τις ονομάζει «ακατάληπτες», αλλά «νέες», δηλαδή νέες προς τους ομιλητές, εν όψει της αποστολής να κηρυχθεί ο Χριστός σε κάθε λαό.
Εννοεί ο Παύλος άλλο χάρισμα των γλωσσών στην Α΄ Κορινθίους;
Εδώ προκύπτει η μεγάλη απορία πολλών. Διαβάζοντας επιφανειακά την Α΄ Κορινθίους 14, σχηματίζεται η εντύπωση ότι ο Παύλος μιλά για κάτι ακατάληπτο, εντελώς διαφορετικό από τις Πράξεις 2. Ωστόσο, μια προσεκτική ανάγνωση δείχνει το αντίθετο. Ο Παύλος δεν περιγράφει μια νέα μορφή γλωσσών· διορθώνει την κατάχρηση των ίδιων γλωσσών στην Κόρινθο.
Καταρχήν, ο Παύλος είναι ο μόνος απόστολος που πραγματεύεται διδακτικά το χάρισμα των γλωσσών, και το κάνει σε ένα ενιαίο τμήμα, τα κεφάλαια 12 ως 14. Η Κόρινθος ήταν μια εκκλησία με πολλά προβλήματα. Ο απόστολος γράφει για να αποκαταστήσει την τάξη εκεί όπου επικρατούσε σύγχυση. Δεν εισάγει, λοιπόν, ένα δεύτερο είδος «πνευματικών» γλωσσών διαφορετικό από εκείνο των Πράξεων. Ακόμη και η έκφραση «γλώσσες των αγγέλων» είναι ένα ρητορικό υπερβολικό σχήμα, όχι ορισμός νέου είδους γλώσσας. (Α' Κορινθίους 13:1)
Σημειωτέον επίσης ότι ο Παύλος δεν αντιφάσκει με τον Λουκά. Ο Λουκάς ήταν πνευματικό τέκνο και σύντροφος του Παύλου, και τα δύο βιβλία πηγάζουν από την ίδια πηγή. Αν ο απόστολος εννοούσε κάτι εντελώς άλλο, το Πνεύμα θα μας το είχε δηλώσει με σαφή ορισμό. Αντίθετα, ο Παύλος ορίζει τις αληθινές γλώσσες ακριβώς όπως οι Πράξεις 2, δηλαδή ως σημείο για τους απίστους. Μάλιστα, αυτό που επικρίνει στην Κόρινθο είναι ακριβώς ότι ένας ακατάληπτος λόγος μένει άκαρπος, σαν να μιλά κανείς «στον αέρα». (Α' Κορινθίους 14:9)
Γι' αυτό και η σωστή μέθοδος είναι να ερμηνεύουμε το ασαφέστερο κείμενο μέσα από το σαφέστερο. Οι Πράξεις 2 είναι το κλειδί· η Α΄ Κορινθίους 14 είναι η πόρτα. Όποιος επιχειρεί να ανοίξει την πόρτα χωρίς το κλειδί, καταλήγει σε αδιέξοδο.
Τι λέει ο Παύλος για την παύση και τον σκοπό των γλωσσών;
Στην Α΄ Κορινθίους ο Παύλος ξεκαθαρίζει δύο πράγματα: τη φύση των χαρισμάτων και τον προσωρινό τους χαρακτήρα. Καταρχάς, δηλώνει ρητά ότι «είτε γλώσσαι, θέλουσι παύσει». (Α' Κορινθίους 13:8) Τα θαυματουργικά σημεία-χαρίσματα της αποστολικής εποχής, δηλαδή, ανήκαν σε μια συγκεκριμένη φάση της ιστορίας της εκκλησίας. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι ο Θεός έπαψε να ενεργεί θαύματα· σημαίνει ότι αυτά τα ιδιαίτερα σημεία ολοκλήρωσαν τον ρόλο τους.
Στη συνέχεια, ο απόστολος υπογραμμίζει το κριτήριο της οικοδομής. Στην εκκλησία, λέει, προτιμά να πει πέντε λόγους με τον νου του για να διδάξει, παρά «μυρίους λόγους με γλώσσαν αγνώριστον». (Α' Κορινθίους 14:19) Δηλαδή, ό,τι δεν κατανοείται δεν οικοδομεί. Η αξία ενός χαρίσματος, εξάλλου, δεν κρίνεται από το πόσο εντυπωσιακό φαίνεται, αλλά από το αν υπηρετεί τον πλησίον.
Παράλληλα, ο Παύλος θέτει το ερώτημα-φραγμό για κάθε ιδέα καθολικής γλωσσολαλιάς. Ρωτά: «μη πάντες λαλούσι γλώσσας;» (Α' Κορινθίους 12:30) Η αναμενόμενη απάντηση είναι «όχι». Συνεπώς, ποτέ δεν διδάχθηκε ότι κάθε πιστός οφείλει να μιλά γλώσσες· επρόκειτο για ένα χάρισμα ανάμεσα σε πολλά, που το Πνεύμα μοίραζε όπως ήθελε.
Έτσι, η εικόνα ολοκληρώνεται. Οι γλώσσες ήταν πραγματικές, είχαν σκοπό τον ευαγγελισμό, λειτούργησαν ως σημείο στους απίστους, δεν δόθηκαν σε όλους, και ο ίδιος ο Παύλος προανήγγειλε την παύση τους.
Πώς μας βοηθά αυτό να σταθμίσουμε τη γλωσσολαλιά σήμερα;
Φτάνουμε, λοιπόν, στο πρακτικό ερώτημα. Πώς διακρίνουμε με χάρη και νηφαλιότητα; Πρώτον, κρατάμε το μέτρο της Γραφής. Ο Θεός «δεν είναι ακαταστασίας, αλλ' ειρήνης», (Α' Κορινθίους 14:33) και ζητά ό,τι γίνεται στην εκκλησία να γίνεται με κατανόηση και προς οικοδομή. Όπου κυριαρχεί η σύγχυση και ο εντυπωσιασμός, εκεί λείπει η βιβλική σφραγίδα.
Δεύτερον, αρνούμαστε να επιτεθούμε σε πρόσωπα. Πολλοί αδελφοί που ασκούν τη σύγχρονη γλωσσολαλιά αγαπούν ειλικρινά τον Κύριο. Το ζήτημα δεν είναι η ειλικρίνειά τους, αλλά η βιβλική βάση της πρακτικής. Γι' αυτό εστιάζουμε στις αρχές της Γραφής, όχι στα πρόσωπα. Η αλήθεια λέγεται πάντα «εν αγάπη».
Τρίτον, ζητάμε τα μεγαλύτερα. Ο Παύλος κλείνει το θέμα με μια προτεραιότητα: «πάντα ας γίνωνται ευσχημόνως και κατά τάξιν». (Α' Κορινθίους 14:40) Δηλαδή, αντί να επιδιώκουμε ένα εντυπωσιακό σημείο, καλούμαστε να επιδιώξουμε την κατανοητή διδασκαλία του Λόγου, την αγάπη και τον ευαγγελισμό. Αυτά οικοδομούν την εκκλησία· η σύγχυση τη διασπά.
Συμπερασματικά, η νηφάλια εξέταση των κειμένων μάς οδηγεί σε μια σταθερή θέση χωρίς αλαζονεία. Καλούμε κάθε αναγνώστη να ελέγξει μόνος του τα πάντα μέσα στον Λόγο του Θεού, όπως ακριβώς δίδαξαν οι Βεροιείς. (Πράξεις 17:11) Για όποιον θέλει βαθύτερη μελέτη της βιβλικής διάκρισης, χρήσιμο εφόδιο είναι η συστηματική μελέτη της Γραφής που προσφέρει το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος.
Βασικά σημεία
- 01Στις Πράξεις 2, οι γλώσσες της Πεντηκοστής ήταν πραγματικές ανθρώπινες διάλεκτοι που οι ακροατές αναγνώρισαν ως τη μητρική τους γλώσσα, όχι ασυνάρτητοι ήχοι.
- 02Το χάρισμα των γλωσσών δόθηκε ως σημείο για τους απίστους και ως μέσο ευαγγελισμού, με αποτέλεσμα τη μεταστροφή τριών χιλιάδων ψυχών.
- 03Ο Παύλος στην Α΄ Κορινθίους δεν περιγράφει άλλο είδος γλωσσών, αλλά διορθώνει την κατάχρηση στην Κόρινθο και δηλώνει ότι οι γλώσσες «θέλουσι παύσει».
- 04Το ασαφέστερο κείμενο (Α΄ Κορινθίους 14) ερμηνεύεται μέσα από το σαφέστερο (Πράξεις 2), σύμφωνα με την αρχή «η Γραφή ερμηνεύει τη Γραφή».
- 05Η σύγχρονη γλωσσολαλιά κρίνεται από τις βιβλικές αρχές, με χάρη και χωρίς επίθεση σε πρόσωπα: ο Θεός θέλει τάξη, κατανόηση και οικοδομή.