Ο χριστιανός και ανεκτικότητα μοιάζουν, στην εποχή μας, σαν δύο λέξεις που τσακώνονται. Αφενός ακούς ότι ο πιστός είναι «μισαλλόδοξος» επειδή πιστεύει σε μια αλήθεια που ισχύει για όλους. Αφετέρου νιώθεις μέσα σου ότι η αγάπη σού ζητάει να σέβεσαι κάθε άνθρωπο, ακόμη κι αυτόν που σε προκαλεί. Πώς συμβιβάζονται, λοιπόν, αυτά τα δύο; Και μήπως, πράγματι, δεν χρειάζεται καν να συμβιβαστούν, επειδή ποτέ δεν ήταν εχθροί;
Το πρόβλημα, αρχικά, ξεκινάει από ένα κρυφό σημείο: η λέξη «ανεκτικότητα» άλλαξε νόημα κάτω από τη μύτη μας. Παλιά σήμαινε «σέβομαι εσένα αν και διαφωνώ με την ιδέα σου». Σήμερα, ωστόσο, για πολλούς σημαίνει «οφείλω να συμφωνήσω ότι κάθε άποψη είναι εξίσου σωστή». Αυτή η μετατόπιση, όμως, δεν είναι αθώα. Δηλαδή μετατρέπει κάθε διαφωνία σε επίθεση και κάθε πεποίθηση σε ντροπή.
Σε αυτό το άρθρο, επομένως, θα δούμε νηφάλια τι λέει η Γραφή. Θα δείξουμε, πρώτον, ότι ο Χριστός είναι ταυτόχρονα η Αλήθεια και η Αγάπη· δεύτερον, ότι η γνήσια ανεκτικότητα σέβεται πρόσωπα ενώ διαφωνεί με ιδέες· και, τέλος, ότι ο χριστιανός καλείται να μιλάει «αληθεύοντας με αγάπη», χωρίς φόβο και χωρίς περιφρόνηση.
Το ερώτημα: τι εννοούμε όταν λέμε «ανεκτικότητα»;
Πριν απαντήσουμε, αρχικά, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τι ρωτάμε. Υπάρχουν, πράγματι, δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα που μοιράζονται την ίδια λέξη. Η κλασική ανεκτικότητα έλεγε: «Πιστεύω ότι κάνεις λάθος, αλλά υπερασπίζομαι το δικαίωμά σου να το πιστεύεις, και θα σου φερθώ με σεβασμό». Αυτή η στάση, επομένως, προϋποθέτει ότι κάποιος έχει δίκιο και κάποιος άδικο. Δηλαδή προϋποθέτει ότι υπάρχει αλήθεια.
Η νέα ανεκτικότητα, ωστόσο, κάνει κάτι άλλο. Λέει: «Για να σε σέβομαι, πρέπει να δεχτώ ότι η άποψή σου είναι εξίσου αληθινή με τη δική μου». Με άλλα λόγια, αξιώνει να μην έχει κανείς δίκιο. Όμως αυτό δεν είναι σεβασμός, είναι σχετικισμός μεταμφιεσμένος σε ευγένεια. Ωστόσο, αν όλες οι απόψεις είναι εξίσου σωστές, τότε καμία δεν είναι πραγματικά σωστή, και η ίδια η συζήτηση χάνει το νόημά της.
Παρατήρησε, εξάλλου, την παγίδα. Η νέα ανεκτικότητα παρουσιάζεται ως κορυφή της ευγένειας, στην πραγματικότητα όμως είναι αδύνατο να την τηρήσει κανείς. Όποιος λέει «κάθε αλήθεια είναι σχετική» κάνει ο ίδιος μια απόλυτη δήλωση. Συνεπώς αναιρεί τον εαυτό του. Γι' αυτό ο χριστιανός δεν χρειάζεται να ντρέπεται που πιστεύει σε μια σταθερή αλήθεια. Αντίθετα, ο χριστιανός χρειάζεται να τη ζει με τόση χάρη ώστε να φαίνεται καθαρά πως η αλήθεια και η αγάπη πάνε μαζί.
Η βιβλική αρχή: ο Χριστός είναι η απόλυτη αλήθεια
Η Γραφή, αρχικά, δεν παρουσιάζει την αλήθεια ως μια άποψη ανάμεσα σε άλλες. Αντίθετα, την παρουσιάζει ως πρόσωπο. (Ιωάννης 14:6) Ο Ιησούς δεν είπε «δείχνω έναν δρόμο» ή «έχω μια αλήθεια»· είπε ότι ο ίδιος είναι η οδός, η αλήθεια και η ζωή. Αυτό σημαίνει, επομένως, ότι η αλήθεια δεν είναι κάτι που το φτιάχνει ο καθένας στα μέτρα του. Δηλαδή είναι κάποιος που τον συναντάς.
Επειδή η αλήθεια είναι πρόσωπο, είναι απόλυτη και όχι σχετική. Ο λόγος του Θεού, εξάλλου, δηλώνεται ρητά ως αλήθεια, και ο Πατέρας αγιάζει τους δικούς του μέσα σε αυτήν. Δεν υπάρχει, ωστόσο, εδώ χώρος για «η δική σου αλήθεια» και «η δική μου αλήθεια» σαν να ήταν δύο γεύσεις. Πράγματι, υπάρχει η πραγματικότητα όπως την έφτιαξε ο Δημιουργός, και εμείς καλούμαστε να ευθυγραμμιστούμε με αυτήν.
Όμως, και εδώ είναι το λεπτό σημείο, αυτή η απόλυτη αλήθεια δεν είναι ψυχρή. (Ιωάννης 8:32) Αντίθετα, η αλήθεια ελευθερώνει· δεν καταπιέζει. Όταν γνωρίζεις τι είναι αληθινό, παύεις να είσαι σκλάβος του ψέματος, του φόβου και της μόδας της στιγμής. Γι' αυτό ο σχετικισμός, παρότι διαφημίζεται ως απελευθέρωση, στην πράξη αφήνει τον άνθρωπο χωρίς πάτημα. Συνεπώς, η αλήθεια του Χριστού δίνει έδαφος κάτω από τα πόδια σου.
Η σύνθεση: αλήθεια με αγάπη, ποτέ το ένα χωρίς το άλλο
Μερικοί πιστοί, αρχικά, νομίζουν ότι αρκεί να λένε την αλήθεια, κι ας πονέσει όποιον πονέσει. Άλλοι, αντίθετα, νομίζουν ότι η αγάπη σημαίνει να μη θίξεις ποτέ κανέναν, άρα να μη λες ποτέ ότι κάτι είναι λάθος. Και οι δύο, ωστόσο, κάνουν λάθος. (Εφεσίους 4:15) Η Γραφή, πράγματι, τα ενώνει σε μία φράση: να αληθεύουμε μέσα στην αγάπη. Δηλαδή η αλήθεια ταξιδεύει πάνω στο όχημα της αγάπης, αλλιώς γίνεται όπλο.
Αυτό, επομένως, αλλάζει τον τρόπο που μιλάμε. (Κολοσσαείς 4:6) Ο λόγος μας πρέπει να είναι πάντα γεμάτος χάρη, «αρτυμένος με αλάτι», ώστε να ξέρουμε πώς να απαντάμε στον καθένα ξεχωριστά. Το αλάτι, εξάλλου, δίνει γεύση και συντηρεί, ενώ η χάρη απαλύνει. Δηλαδή η αλήθεια χωρίς χάρη τραυματίζει· η χάρη χωρίς αλήθεια κολακεύει. Συνεπώς, μόνο μαζί θεραπεύουν.
Υπάρχει, ωστόσο, και ένα ξεκάθαρο όριο. (Ησαΐας 5:20) Η Γραφή προειδοποιεί όσους ονομάζουν «το κακό καλό και το καλό κακό». Δεν είναι, πράγματι, αγάπη να λες σε κάποιον ότι ο γκρεμός είναι λιβάδι. Έτσι, η γνήσια ανεκτικότητα δεν μπερδεύει τον σεβασμό προς το πρόσωπο με την έγκριση κάθε ιδέας. Αγαπώ εσένα ακριβώς επειδή σέβομαι την αλήθεια αρκετά ώστε να μη σου την κρύψω.
Ο χριστιανός και η ανεκτικότητα στην πράξη: σεβασμός με πραότητα
Πώς δείχνει, λοιπόν, αυτή η ισορροπία στην καθημερινότητα; (Α' Πέτρου 3:15) Η Γραφή μάς λέει να είμαστε πάντα έτοιμοι να δώσουμε απάντηση σε όποιον μας ρωτάει για την ελπίδα μας, αλλά «με πραότητα και σεβασμό». Πρόσεξε, ωστόσο: ζητάει και απάντηση και τρόπο. Δηλαδή δεν αρκεί να έχεις δίκιο· έχει σημασία πώς το λες. Πράγματι, η αρένα των κοινωνικών δικτύων ξεχνάει συχνά το δεύτερο μισό.
Πρακτικά, επομένως, αυτό σημαίνει ότι ακούς πριν μιλήσεις, ότι ρωτάς τον άλλον τι πραγματικά εννοεί αντί να του βάζεις λόγια στο στόμα, και ότι ξεχωρίζεις το πρόσωπο από τη θέση του. Μπορείς, για παράδειγμα, να πεις «διαφωνώ βαθιά με αυτή την ιδέα» και ταυτόχρονα «σε εκτιμώ και θέλω το καλό σου». Αυτές οι δύο προτάσεις, ωστόσο, δεν αναιρούν η μία την άλλη. Αντίθετα, η δεύτερη δίνει βάρος στην πρώτη.
Ο χριστιανός και η ανεκτικότητα, πράγματι, συναντιούνται ακριβώς εδώ: σέβομαι κάθε άνθρωπο ως εικόνα Θεού, ακόμη κι όταν διαφωνώ με όσα πιστεύει. Δηλαδή δεν περιφρονώ όποιον σκέφτεται αλλιώς, δεν τον φοβάμαι, δεν τον αντιμετωπίζω ως εχθρό προς εξόντωση. (Ρωμαίους 12:18) Έτσι, όσο εξαρτάται από εμένα, ζητάω να ειρηνεύω με όλους τους ανθρώπους. Ωστόσο, η ειρήνη δεν είναι σιωπή· είναι στάση καρδιάς που κρατάει τη γέφυρα ανοιχτή ακόμη και μέσα στη διαφωνία.
Ο χριστιανός και η ανεκτικότητα χωρίς φόβο και χωρίς πολιτική στράτευση
Η νέα ανεκτικότητα, αρχικά, συχνά τρομοκρατεί. Σε κάνει να φοβάσαι μήπως σε πουν «μισαλλόδοξο» και έτσι να σωπάσεις. Όμως ο φόβος είναι κακός σύμβουλος. Πράγματι, ο απόστολος Παύλος προέβλεψε καιρούς που οι άνθρωποι δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία, αλλά θα μαζεύουν γύρω τους δασκάλους που λένε ό,τι γαργαλάει τα αυτιά τους. Συνεπώς, σε τέτοιους καιρούς, ο χριστιανός δεν φωνάζει πιο δυνατά ούτε κρύβεται· μιλάει σταθερά και ταπεινά.
Προσοχή, ωστόσο, σε μια άλλη παγίδα. Το να υπερασπίζεσαι την αλήθεια δεν σημαίνει να στρατευτείς σε κόμμα ή να μετατρέψεις το ευαγγέλιο σε πολιτικό σύνθημα. Αντίθετα, ο Χριστός δεν ήρθε για να κερδίσει μια εκλογική μάχη, αλλά για να σώσει ανθρώπους. Επομένως, ο χριστιανός κρατάει την αλήθεια καθαρή από τη σκόνη της εξουσίας. Δηλαδή η μαρτυρία μας χάνει τη δύναμή της τη στιγμή που γίνεται όργανο μιας παράταξης.
Τελικά, ο χριστιανός και η ανεκτικότητα δεν είναι αντίπαλοι· είναι σύμμαχοι, αρκεί να καταλάβουμε σωστά τη λέξη. Δηλαδή ανεχόμαστε ανθρώπους γιατί τους αγαπάμε. Ωστόσο, δεν ανεχόμαστε το ψέμα γιατί αγαπάμε την αλήθεια. Πράγματι, κρατάμε τα δύο μαζί επειδή αυτό έκανε πρώτος ο Χριστός, που ήρθε «πλήρης χάριτος και αληθείας». Επιπλέον, αν θέλεις να εμβαθύνεις σε τέτοια ζητήματα με βιβλικό θεμέλιο, μπορείς να δεις τα μαθήματα του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος.
Βασικά σημεία
- 01Η λέξη «ανεκτικότητα» άλλαξε νόημα: παλιά σήμαινε «σέβομαι εσένα αν και διαφωνώ», ενώ η νέα ανεκτικότητα απαιτεί να δεχτείς ότι κάθε άποψη είναι εξίσου αληθινή, δηλαδή σχετικισμό.
- 02Η αλήθεια στη Γραφή δεν είναι άποψη αλλά πρόσωπο: ο Χριστός είναι η απόλυτη αλήθεια, και αυτή η αλήθεια ελευθερώνει αντί να καταπιέζει.
- 03Ο πιστός καλείται να μιλάει «αληθεύοντας με αγάπη»: αλήθεια χωρίς χάρη τραυματίζει, χάρη χωρίς αλήθεια κολακεύει· μόνο μαζί θεραπεύουν.
- 04Ο χριστιανός και η ανεκτικότητα συμφιλιώνονται όταν σέβομαι κάθε πρόσωπο ως εικόνα Θεού ενώ διαφωνώ με ιδέες, με πραότητα, χωρίς φόβο και χωρίς πολιτική στράτευση.