«Άκουσε, Ισραήλ: ο Κύριος, ο Θεός μας, είναι ένας Κύριος.»
Δευτερονόμιο 6:4
Όταν συγκρίνουμε τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ, το πρώτο ερώτημα που γεννιέται είναι απλό αλλά κρίσιμο: λατρεύουν μουσουλμάνοι και χριστιανοί τον ίδιο Θεό; Είναι ο Αλλάχ ο Θεός της Βίβλου; Πολλοί απαντούν βιαστικά, είτε ταυτίζοντας τα πάντα είτε απορρίπτοντας τον άλλον. Ωστόσο, η σχέση Χριστιανισμού και Ισλάμ αξίζει κάτι πιο νηφάλιο. Εδώ λοιπόν θα προσπαθήσουμε κάτι διαφορετικό, δηλαδή να δούμε τι λέει πραγματικά η Βίβλος, με ψυχραιμία και χωρίς εχθρότητα.
Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Οι μουσουλμάνοι είναι άνθρωποι που ο Θεός αγαπά, πλάσματα φτιαγμένα κατ' εικόνα Του, για τους οποίους ο Χριστός πέθανε. Δεν γράφουμε εναντίον προσώπων ούτε για να χλευάσουμε μια ολόκληρη κοινότητα. Αντιθέτως, γράφουμε επειδή η αλήθεια για τον Θεό έχει αιώνια σημασία και αξίζει να την εξετάσουμε με σεβασμό. Η αγάπη δεν φοβάται την ειλικρινή σύγκριση.
Επομένως, θα προχωρήσουμε με τρία βήματα. Πρώτον, θα δούμε σε τι μοιάζουν οι δύο πίστεις, ώστε να μην υπερβάλλουμε τις διαφορές. Δεύτερον, θα εξετάσουμε πού χωρίζουν ουσιαστικά Χριστιανισμός και Ισλάμ, στη φύση του Θεού, στο πρόσωπο του Ιησού και στον δρόμο της σωτηρίας. Τέλος, θα καταλήξουμε στην ελπίδα και στην πρόσκληση που η ίδια η Βίβλος απευθύνει με αγάπη σε κάθε αναζητητή.
Χριστιανισμός και Ισλάμ: τι μοιράζονται και πού αρχίζει η διαφορά
Αρχικά, ας αναγνωρίσουμε ειλικρινά τα κοινά σημεία. Και ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ είναι μονοθεϊστικές πίστεις, ομολογούν δηλαδή έναν Θεό, Δημιουργό του ουρανού και της γης. Και οι δύο μιλούν για προφήτες, για ηθική ευθύνη, για μια ημέρα κρίσης και για τη ζωή μετά τον θάνατο. Πολλοί μουσουλμάνοι τιμούν τον Αβραάμ, τον Μωυσή, ακόμη και τον Ιησού ως προφήτη.
Ωστόσο, τα κοινά ονόματα δεν σημαίνουν αυτόματα κοινό περιεχόμενο. Δύο άνθρωποι μπορεί να λένε «Θεός» και να εννοούν πολύ διαφορετικά πράγματα. Η Βίβλος ομολογεί ότι ο Κύριος είναι ένας, δηλαδή υπάρχει μόνο ένας αληθινός Θεός (Δευτερονόμιο 6:4). Σε αυτό το θεμελιώδες σημείο, τον μονοθεϊσμό, οι δύο πίστεις στέκονται κοντά και αυτό αξίζει να το πούμε καθαρά.
Παρ' όλα αυτά, το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσοι θεοί υπάρχουν» αλλά «ποιος είναι αυτός ο Θεός». Εδώ ακριβώς αρχίζει η πραγματική διαφορά. Η Βίβλος δεν αφήνει τον Θεό απρόσωπη δύναμη ή μακρινό δεσπότη. Τον αποκαλύπτει ως Πατέρα που έρχεται κοντά, και προφητεύει έναν Υιό που θα ονομαστεί «Θεός ισχυρός» και «Άρχων ειρήνης» (Ησαΐας 9:6). Δηλαδή το ίδιο το Παλαιό Διαθήκη ανοίγει τον δρόμο για κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν μονήρη μονοθεϊσμό.
Είναι ο Αλλάχ ο Θεός της Βίβλου; Η Τριάδα και ο Θεός
Η πιο βαθιά διαφορά αφορά το ίδιο το πρόσωπο του Θεού. Το Ισλάμ ομολογεί έναν Θεό απόλυτα μοναδιαίο, χωρίς διακρίσεις προσώπων μέσα του, και θεωρεί σοβαρό σφάλμα να αποδίδεται στον Θεό «εταίρος» ή υιός. Ο χριστιανικός μονοθεϊσμός, αντιθέτως, ομολογεί έναν Θεό που υπάρχει αιώνια ως Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Έτσι, όταν ρωτάμε «είναι ο Αλλάχ ο Θεός της Βίβλου», αγγίζουμε το ζήτημα της Τριάδας και του Θεού στον πυρήνα του.
Πρέπει να το πούμε προσεκτικά, γιατί συχνά παρεξηγείται. Ωστόσο, η Βίβλος δεν διδάσκει τρεις θεούς. Αντιθέτως, διδάσκει έναν Θεό σε τρία πρόσωπα, μια ενότητα τόσο πλούσια ώστε ο Θεός είναι από μόνος του αγάπη και κοινωνία. Δηλαδή δεν πρόκειται για φιλοσοφικό παιχνίδι αλλά για τον τρόπο που ο ίδιος ο Θεός αποκαλύφθηκε. Πράγματι, ο Ιησούς προστάζει να βαπτίζονται οι μαθητές «στο όνομα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», ένα όνομα και τρία πρόσωπα (Ματθαίος 28:19).
Συνεπώς, η Τριάδα δεν είναι μεταγενέστερη επινόηση αλλά η καρδιά της βιβλικής πίστης. Πράγματι, όταν ο απόστολος Παύλος εύχεται χάρη, αγάπη και κοινωνία, αναφέρει μαζί τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον Θεό και το Άγιο Πνεύμα (Β' Κορινθίους 13:14). Εδώ φαίνεται μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον Χριστιανισμό και το Ισλάμ. Δεν αρνείται ο χριστιανός τη μοναδικότητα του Θεού, αλλά ομολογεί ότι αυτή η μοναδικότητα είναι γεμάτη ζωή και σχέση. Με αγάπη λοιπόν λέμε στους μουσουλμάνους φίλους μας ότι το ερώτημα δεν είναι «ένας ή πολλοί θεοί», αλλά «ποια είναι η αληθινή φύση του ενός Θεού».
Ο Ιησούς στο Ισλάμ και ο Ιησούς της Βίβλου
Πουθενά αλλού η διαφορά δεν γίνεται τόσο φανερή όσο στο πρόσωπο του Ιησού. Στο Ισλάμ ο Ιησούς, γνωστός ως Ίσα, τιμάται ως μεγάλος προφήτης, γεννημένος από την παρθένο Μαρία, θαυματουργός και αγγελιαφόρος του Θεού. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα και δείχνει σεβασμό. Όμως το Ισλάμ ρητά αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού και ότι πέθανε σταυρωμένος. Έτσι ο Ιησούς στο Ισλάμ παραμένει άνθρωπος, σπουδαίος μεν, αλλά μόνο άνθρωπος.
Η Βίβλος όμως λέει κάτι ασύγκριτα μεγαλύτερο. Ο Ιησούς δεν είναι απλώς προφήτης που μιλά για τον Θεό. Αντιθέτως, είναι ο αιώνιος Λόγος που ήταν εξαρχής με τον Θεό και ήταν ο ίδιος Θεός, και ο Λόγος αυτός έγινε άνθρωπος και κατοίκησε ανάμεσά μας (Ιωάννης 1:1). Δηλαδή στον Ιησού δεν συναντάμε έναν αγγελιαφόρο για τον Θεό, αλλά τον ίδιο τον Θεό που ήρθε κοντά μας με σάρκα και οστά.
Εδώ η Γραφή μιλά με ασυνήθιστη ευθύτητα, και αυτό το λέμε με πόνο, όχι με θριαμβολογία. Όποιος αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός και απαρνείται τον Υιό, δεν κατέχει τελικά ούτε τον Πατέρα (Α' Ιωάννου 2:22). Με άλλα λόγια, δεν μπορούμε να κρατήσουμε τον αληθινό Θεό αφαιρώντας τον Υιό Του. Αυτό δεν είναι ύβρις προς κανέναν, είναι η σοβαρή μαρτυρία της Βίβλου. Και ακριβώς επειδή είναι σοβαρή, την προσφέρουμε με τρυφερότητα σε κάθε αναζητητή που τιμά ειλικρινά τον Ιησού.
Χριστιανισμός και Ισλάμ για τον σταυρό και τη σωτηρία
Η άρνηση του σταυρού στο Ισλάμ δεν είναι λεπτομέρεια, γιατί ο σταυρός είναι η καρδιά της ελπίδας στον Χριστιανισμό. Εδώ ακριβώς Χριστιανισμός και Ισλάμ ακολουθούν δύο εντελώς διαφορετικούς δρόμους. Στο Ισλάμ η σωτηρία στηρίζεται στην υποταγή στον Θεό και στα καλά έργα, με την ελπίδα ότι το έλεός Του θα γείρει την πλάστιγγα. Ο άνθρωπος προσπαθεί, και τελικά ο Θεός κρίνει. Δηλαδή είναι ένας δρόμος ανθρώπινης προσπάθειας προς τα πάνω, και πολλοί ευσεβείς μουσουλμάνοι τον βαδίζουν με ειλικρινή αφοσίωση.
Η Βίβλος όμως ανακοινώνει το αντίστροφο. Δεν είναι ο άνθρωπος που ανεβαίνει προς τον Θεό με τα έργα του, αλλά ο Θεός που κατεβαίνει προς τον άνθρωπο με χάρη. Ο Ιησούς λέει για τον εαυτό του ότι είναι ο μόνος δρόμος, η αλήθεια και η ζωή, και ότι κανείς δεν φτάνει στον Πατέρα παρά μόνο μέσω αυτού (Ιωάννης 14:6). Αυτό αλλάζει τα πάντα, γιατί μετατοπίζει το βάρος από τους δικούς μας ώμους στους ώμους του Σωτήρα.
Γι' αυτό ο σταυρός είναι τόσο κεντρικός. Πάνω σε αυτόν ο Χριστός πλήρωσε ό,τι εμείς δεν μπορούσαμε να πληρώσουμε. Η σωτηρία δεν κερδίζεται, δωρίζεται. Δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό με το οποίο πρέπει να σωθούμε (Πράξεις 4:12). Δηλαδή ο χριστιανός δεν προσφέρει στον μουσουλμάνο μια ηθική βελτίωση, αλλά μια εντελώς διαφορετική ελπίδα, τη βεβαιότητα ότι ο Θεός ήδη έκανε για εμάς αυτό που εμείς δεν θα μπορούσαμε ποτέ να κάνουμε.
Ένας μεσίτης ανάμεσα σε Θεό και ανθρώπους
Πίσω από κάθε θρησκευτική προσπάθεια κρύβεται μια βαθιά λαχτάρα, να γεφυρωθεί η απόσταση ανάμεσα στον άγιο Θεό και στον αμαρτωλό άνθρωπο. Πώς πλησιάζει κανείς έναν Θεό άπειρα ανώτερο; Το Ισλάμ απαντά με την υποταγή και την τήρηση του νόμου. Η Βίβλος όμως απαντά με ένα πρόσωπο. Υπάρχει ένας Θεός και ένας μεσίτης ανάμεσα σε Θεό και ανθρώπους, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς (Α' Τιμόθεο 2:5).
Αυτό είναι εξαιρετικά παρήγορο. Πράγματι, δεν χρειάζεται να αναρωτιόμαστε αν φτάσαμε αρκετά κοντά ή αν τα έργα μας επαρκούν. Ο Χριστός είναι η ίδια η γέφυρα, και μάλιστα μια γέφυρα που ήρθε από την πλευρά του Θεού προς εμάς. Η αιώνια ζωή, εξάλλου, ορίζεται από τον ίδιο τον Ιησού ως το να γνωρίσουμε τον μόνο αληθινό Θεό και Εκείνον που έστειλε, τον Ιησού Χριστό (Ιωάννης 17:3). Δηλαδή η σωτηρία είναι γνωριμία και σχέση, όχι απλώς συμμόρφωση.
Συνεπώς, η διαφορά ανάμεσα στις δύο πίστεις δεν είναι ψυχρή θεολογική αντιπαράθεση. Είναι το ερώτημα αν μπορούμε να γνωρίσουμε προσωπικά τον Θεό ή απλώς να Τον υπακούμε από απόσταση. Ο χριστιανός μαρτυρεί ότι ο Θεός θέλησε να Τον γνωρίσουμε, και άνοιξε ο ίδιος τον δρόμο. Αυτή η μαρτυρία προσφέρεται με ταπείνωση, γιατί ούτε εμείς αξιωθήκαμε αυτή τη χάρη με τα δικά μας έργα.
Χριστιανισμός και Ισλάμ: η ελπίδα και η πρόσκληση
Φτάνοντας στο τέλος, δεν θέλουμε να αφήσουμε την εντύπωση ότι ο Χριστιανισμός είναι μια θρησκεία εναντίον άλλων ανθρώπων. Είναι πρώτα απ' όλα καλά νέα. Το πιο γνωστό εδάφιο της Βίβλου το λέει απλά: τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή Υιό του, για να μη χαθεί όποιος πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει αιώνια ζωή (Ιωάννης 3:16). Αυτή η αγάπη απευθύνεται και στους μουσουλμάνους, χωρίς εξαίρεση.
Πραγματικά, η χριστιανική πίστη δεν ξεκινά από την ανθρώπινη αναζήτηση αλλά από τη θεϊκή πρωτοβουλία. Η αγάπη του Θεού φανερώθηκε όταν έστειλε τον μονογενή Υιό του στον κόσμο για να ζήσουμε μέσω αυτού (Α' Ιωάννου 4:9). Δεν μας ζητά πρώτα να γίνουμε άξιοι. Μας αγαπά ενώ είμαστε ακόμη μακριά, και αυτή η αγάπη είναι που μας τραβά κοντά Του. Εδώ βρίσκεται η ριζική διαφορά από κάθε σύστημα έργων.
Γι' αυτό η πρόσκληση είναι ανοιχτή και θερμή. Σε όποιον τιμά τον Ιησού ως προφήτη, η Βίβλος λέει με αγάπη ότι είναι κάτι ακόμη μεγαλύτερο, ο Σωτήρας. Δεν σου ζητάμε να απορρίψεις την αναζήτησή σου για τον Θεό, αλλά να την αφήσεις να σε οδηγήσει σε Εκείνον που ήρθε να σε βρει. Αν θέλεις να εμβαθύνεις στη Γραφή με σοβαρότητα, μπορείς να αναζητήσεις βιβλικά μαθήματα στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος. Όποιος ψάχνει ειλικρινά τον αληθινό Θεό, θα τον βρει στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.
Βασικά σημεία
- 01Χριστιανισμός και Ισλάμ μοιράζονται τον μονοθεϊσμό, ωστόσο διαφέρουν ριζικά στο ποιος είναι ο ένας Θεός: η Βίβλος Τον αποκαλύπτει ως Πατέρα, Υιό και Άγιο Πνεύμα.
- 02Στο ερώτημα αν ο Αλλάχ είναι ο Θεός της Βίβλου, το κρίσιμο σημείο δεν είναι ο αριθμός των θεών αλλά η Τριάδα και ο Θεός, δηλαδή η ίδια η φύση Του.
- 03Ο Ιησούς στο Ισλάμ τιμάται ως προφήτης, ενώ στη Βίβλο είναι ο αιώνιος Λόγος, ο ενανθρωπισμένος Θεός που πέθανε στον σταυρό και αναστήθηκε.
- 04Η σωτηρία κατά τη Βίβλο δεν κερδίζεται με έργα αλλά δωρίζεται με χάρη, μέσα από τον έναν μεσίτη, τον Ιησού Χριστό.
- 05Η σύγκριση γίνεται με σεβασμό και αγάπη προς τους μουσουλμάνους ως πρόσωπα, και καταλήγει σε ανοιχτή πρόσκληση να γνωρίσουν προσωπικά τον αληθινό Θεό.