«Αξιόπιστος είναι ο λόγος: αν κάποιος επιθυμεί το έργο του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί.»
Α' Τιμόθεο 3:1
Ποιος είναι άξιος να ηγείται στον λαό του Θεού; Το ερώτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό. Κάθε τοπική εκκλησία έρχεται αργά ή γρήγορα στη στιγμή που πρέπει να αναγνωρίσει ποιους θα εμπιστευτεί για την πνευματική της φροντίδα. Εδώ ακριβώς μπαίνουν τα προσόντα του πρεσβυτέρου, δηλαδή τα γνωρίσματα που η ίδια η Γραφή θέτει ως μέτρο. Αρχικά να το πούμε καθαρά: η εκκλησία δεν είναι ούτε δικτατορία ενός ισχυρού ανθρώπου ούτε δημοκρατία της πλειοψηφίας. Είναι το σώμα του Χριστού, με Κεφαλή τον ίδιο τον Κύριο.
Πολλοί σήμερα ψάχνουν στον ηγέτη χαρισματική προσωπικότητα, ικανότητες διαχείρισης ή πειστικό λόγο. Ωστόσο, όταν ο απόστολος Παύλος απαριθμεί τα προσόντα του πρεσβυτέρου, δεν εστιάζει σχεδόν καθόλου σε ταλέντα. Εστιάζει στον χαρακτήρα. Δηλαδή, το ζητούμενο δεν είναι πρώτα τι μπορεί να κάνει κάποιος, αλλά τι είναι ο άνθρωπος αυτός μπροστά στον Θεό και μέσα στο σπίτι του.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι λένε η Α΄ Τιμόθεον 3 και η Τίτον 1, γιατί ο Θεός θέλει πλειάδα πρεσβυτέρων και όχι μοναχικό αφέντη, και πώς η αληθινή ηγεσία διακονίας προστατεύει το ποίμνιο αντί να το καταπιέζει. Έτσι θα φανεί ότι το ερώτημα «ποιος είναι άξιος» απαντιέται από τον Θεό με τρόπο πρακτικό και μετρήσιμο.
Το ερώτημα: γιατί χρειάζονται προσόντα για τον πρεσβύτερο;
Πρώτον, ας ξεκαθαρίσουμε τι είναι ο πρεσβύτερος. Η Καινή Διαθήκη χρησιμοποιεί τρεις όρους για το ίδιο αξίωμα: πρεσβύτερος (που τονίζει την πνευματική ωριμότητα), επίσκοπος (που τονίζει το έργο της εποπτείας) και ποιμένας (που τονίζει τη φροντίδα). Δεν πρόκειται για τρεις βαθμίδες, αλλά για τρεις όψεις της ίδιας διακονίας.
Η επιθυμία για αυτό το έργο είναι κάτι καλό (Α' Τιμόθεο 3:1). Ωστόσο, η επιθυμία από μόνη της δεν αρκεί. Γι' αυτό ακριβώς ο Παύλος βάζει αμέσως μετά μια λίστα. Η επιθυμία ανοίγει την πόρτα, όμως ο χαρακτήρας είναι αυτός που δίνει το δικαίωμα να περάσει κανείς από αυτήν.
Επομένως, τα προσόντα δεν είναι γραφειοκρατία. Είναι προστασία για το ποίμνιο (Πράξεις 20:28). Όταν η εκκλησία αγνοεί τα κριτήρια του Θεού και διαλέγει με βάση τη γοητεία ή την επιρροή, ανοίγει τον δρόμο για κατάχρηση εξουσίας. Αντίθετα, όταν τα εφαρμόζει, βάζει στη θέση του ηγέτη ανθρώπους που έχουν ήδη αποδείξει την πιστότητά τους.
Η βιβλική αρχή: τα προσόντα του πρεσβυτέρου στην Α΄ Τιμόθεον 3 και Τίτον 1
Όταν διαβάζουμε προσεκτικά τις δύο λίστες, βλέπουμε ότι σχεδόν όλα τα κριτήρια αφορούν τον χαρακτήρα και όχι την ικανότητα. Ο πρεσβύτερος πρέπει να είναι άμεμπτος (Α' Τιμόθεο 3:2), δηλαδή χωρίς κατηγορία που να τον εκθέτει. Πρέπει να είναι σώφρων, εγκρατής, φιλόξενος, ήρεμος και όχι φιλάργυρος (Α' Τιμόθεο 3:3).
Δευτερον, υπάρχει ένα μόνο κριτήριο ικανότητας: να είναι «διδακτικός». Δηλαδή ο πρεσβύτερος οφείλει να γνωρίζει και να κρατά τη γερή διδασκαλία, ώστε να μπορεί να ενθαρρύνει τους πιστούς και να διορθώνει την πλάνη (Τίτο 1:9). Συνεπώς, ο πρεσβύτερος δεν είναι απλώς καλός άνθρωπος, αλλά καλός άνθρωπος που στέκεται σταθερά στον λόγο του Θεού.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Παύλος εξετάζει και το σπίτι. Όποιος δεν ξέρει να φροντίζει με αγάπη και σεβασμό το δικό του σπιτικό, πώς θα φροντίσει την εκκλησία του Θεού (Α' Τιμόθεο 3:5); Το σπίτι, λοιπόν, γίνεται το πρώτο πεδίο όπου φαίνεται αν κάποιος έχει πραγματικά τα προσόντα του πρεσβυτέρου ή απλώς τα δηλώνει.
Πλειάδα πρεσβυτέρων: γιατί ο Θεός δίνει ομάδα και όχι έναν αφέντη
Ένα από τα πιο παρεξηγημένα σημεία είναι ο αριθμός. Στην Καινή Διαθήκη ο κανόνας δεν είναι ένας μοναχικός ηγέτης που κρατά όλη την εξουσία στα χέρια του. Αντίθετα, ο Παύλος και ο Βαρνάβας διόριζαν πρεσβυτέρους (Α' Πέτρου 5:1), στον πληθυντικό, σε κάθε εκκλησία.
Αυτή η πλειάδα πρεσβυτέρων δεν είναι λεπτομέρεια οργάνωσης. Είναι ασφάλεια. Όταν η ηγεσία μοιράζεται ανάμεσα σε ώριμους ανθρώπους που λογοδοτούν ο ένας στον άλλον, μειώνεται δραστικά ο κίνδυνος της μονοπρόσωπης κατάχρησης (Α' Πέτρου 5:2). Επιπλέον, οι αδυναμίες του ενός καλύπτονται από τα χαρίσματα των άλλων.
Παράλληλα, να θυμόμαστε ότι κανένας πρεσβύτερος δεν είναι ο αρχηγός της εκκλησίας. Ο πραγματικός Αρχιποιμένας είναι ο Χριστός (Α' Πέτρου 5:4). Οι πρεσβύτεροι είναι υπηρέτες κάτω από Εκείνον. Έτσι, ακόμη και η πιο σεβαστή ομάδα πρεσβυτέρων δεν κυβερνά για τον εαυτό της, αλλά λογοδοτεί στον μόνο Κύριο της εκκλησίας.
Ηγεσία διακονίας, όχι καταπίεση: το πρότυπο του Χριστού
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του θέματος. Ο κόσμος καταλαβαίνει την εξουσία ως κυριαρχία πάνω στους άλλους. Όμως ο Ιησούς αναποδογύρισε αυτή τη λογική. Δίδαξε ότι στη βασιλεία Του ο μεγάλος γίνεται υπηρέτης (Μάρκος 10:43) και ο πρώτος γίνεται δούλος όλων (Μάρκος 10:45).
Συνεπώς, η εξουσία του πρεσβυτέρου δεν είναι ποτέ άδεια για καταπίεση ή εκμετάλλευση. Ο Πέτρος προειδοποιεί ρητά: μην κατακυριεύετε το ποίμνιο, αλλά γίνετε πρότυπα (Α' Πέτρου 5:3). Δηλαδή ο πρεσβύτερος ηγείται με το παράδειγμά του, όχι με τον φόβο και την πίεση.
Αυτή η ηγεσία διακονίας έχει και την άλλη της όψη. Επειδή οι πρεσβύτεροι αγρυπνούν για τις ψυχές και θα δώσουν λόγο στον Θεό, η εκκλησία καλείται να τους τιμά και να συνεργάζεται μαζί τους με χαρά. Έτσι η σχέση ηγεσίας και ποιμνίου δεν είναι αντιπαλότητα, αλλά κοινή πορεία προς τον ίδιο Κύριο.
Η εφαρμογή: πώς αναγνωρίζει σήμερα μια εκκλησία τα προσόντα του πρεσβυτέρου
Πώς μεταφράζονται όλα αυτά στην πράξη; Πρώτον, η εκκλησία δεν διαλέγει με βάση την προσωπικότητα ή τη δημοτικότητα. Αντίθετα, παρατηρεί υπομονετικά τον χαρακτήρα του ανθρώπου στον χρόνο, μέσα στην καθημερινότητα και στο σπίτι του.
Δευτερον, καλείται να μην βιάζεται. Ο Παύλος προειδοποιεί να μην τοποθετείται νεοφώτιστος, για να μην υπερηφανευτεί (Α' Τιμόθεο 3:6). Η ωριμότητα δοκιμάζεται, δεν δηλώνεται. Συνεπώς, η αναγνώριση ενός πρεσβυτέρου είναι καρπός κοινότητας που γνωρίζει πραγματικά τον άνθρωπο.
Τέλος, αυτή η σοβαρότητα γεννά εμπιστοσύνη. Όταν το ποίμνιο βλέπει ότι οι ηγέτες του πληρούν τα κριτήρια του Θεού και αγρυπνούν για τις ψυχές με ταπεινότητα (Εβραίους 13:17), η υποταγή παύει να είναι βάρος και γίνεται χαρά (Α' Θεσσαλονικείς 5:13). Για όποιον θέλει να εμβαθύνει με τάξη και βιβλική στέρεη βάση, μια αξιόπιστη αφετηρία είναι το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος, που προσφέρει συστηματική μελέτη της Γραφής.
Βασικά σημεία
- 01Τα προσόντα του πρεσβυτέρου στην Α΄ Τιμόθεον 3 και την Τίτον 1 αφορούν κυρίως τον χαρακτήρα, όχι τα ταλέντα: άμεμπτος, σώφρων, φιλόξενος, αφιλάργυρος και ικανός να διδάσκει.
- 02Το πρώτο πεδίο δοκιμασίας είναι το σπίτι. Όποιος δεν φροντίζει το δικό του σπιτικό, δεν είναι έτοιμος να φροντίσει την εκκλησία του Θεού.
- 03Ο Θεός δίνει πλειάδα πρεσβυτέρων και όχι έναν μοναχικό αφέντη. Η κοινή λογοδοσία προστατεύει το ποίμνιο από την κατάχρηση εξουσίας.
- 04Η εξουσία στην εκκλησία είναι πάντα ηγεσία διακονίας υπό την Κεφαλή, τον Χριστό, και ποτέ καταπίεση. Ο μεγάλος γίνεται υπηρέτης.