«Γιατί θα έρθει καιρός που οι άνθρωποι δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία, αλλά, καθώς θα τους γαργαλάει η ακοή, θα μαζεύουν γύρω τους δασκάλους σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες.»
Β' Τιμόθεο 4:3
Υπάρχει ένα ερώτημα που στοιχειώνει διακριτικά κάθε γενιά πιστών: πού βρίσκεται πραγματικά η δύναμη που αλλάζει καρδιές; Στην εποχή μας, το πιστό κήρυγμα δοκιμάζεται όχι τόσο από ανοιχτή εχθρότητα, όσο από έναν ύπουλο πειρασμό. Τον πειρασμό να πιστέψουμε ότι, αν βρούμε τη σωστή μέθοδο, το σωστό ύφος, την πιο ελκυστική παρουσίαση, τότε θα κερδίσουμε τον κόσμο. Ωστόσο η Γραφή δεν μας οδηγεί ποτέ προς τα εκεί.
Αυτό το άρθρο δεν γράφεται για να δείξει με το δάχτυλο κάποιον άλλο. Αντίθετα, γράφεται ως καθρέφτης για όλους μας. Πράγματι, ο πειρασμός να μαλακώσουμε το μήνυμα δεν χτυπά μόνο τις μεγάλες κοινότητες ή τους γνωστούς ομιλητές. Χτυπά την καρδιά καθενός που στέκεται μπροστά σε ανθρώπους και θέλει, φυσιολογικά, να γίνει αρεστός. Δηλαδή χτυπά όλους μας.
Η θέση που θα υπερασπιστούμε είναι απλή αλλά απαιτητική. Πρώτον, η δύναμη που σώζει δεν ήταν ποτέ στη μέθοδο. Δεύτερον, ήταν πάντοτε στον ίδιο τον λόγο του Θεού. Συνεπώς, το πιστό κήρυγμα δεν είναι ένα ύφος ανάμεσα σε άλλα. Είναι η ταπεινή δέσμευση να παραδώσουμε ακέραιο αυτό που μας παραδόθηκε, χωρίς να εφεύρουμε κάτι νέο.
Το ερώτημα της εποχής: μέθοδος ή πιστό κήρυγμα;
Κάθε γενιά αντιμετωπίζει την ίδια δοκιμασία με διαφορετικό πρόσωπο. Σήμερα το πρόσωπο αυτό λέγεται αποτελεσματικότητα. Αναρωτιόμαστε διαρκώς τι αποδίδει, τι γεμίζει τις αίθουσες, τι κρατά την προσοχή. Ωστόσο, πίσω από αυτές τις ερωτήσεις κρύβεται μια βαθύτερη μετατόπιση. Σιγά σιγά παύουμε να ρωτάμε «τι λέει ο Θεός;» και αρχίζουμε να ρωτάμε «τι θέλει ν' ακούσει ο κόσμος;».
Ο απόστολος Παύλος προέβλεψε ακριβώς αυτή τη μετατόπιση. Προειδοποίησε τον Τιμόθεο ότι θα έρθει καιρός που οι άνθρωποι δεν θα αντέχουν την υγιή διδασκαλία (Β' Τιμόθεο 4:3) (Β' Τιμόθεο 4:4). Δηλαδή δεν περιέγραψε μια εποχή ανοιχτής απιστίας, αλλά μια εποχή θρησκευτικής όρεξης. Μια εποχή που οι ακροατές θα ψάχνουν δασκάλους κομμένους στα μέτρα τους.
Επομένως το ερώτημα δεν είναι αν θα κηρύξουμε, αλλά τι θα κηρύξουμε και γιατί. Όταν το κριτήριό μας γίνεται η ανταπόκριση του ακροατηρίου, τότε ανεπαίσθητα ο ακροατής γίνεται ο κύριος και το μήνυμα γίνεται ο υπηρέτης. Αντίθετα, το πιστό κήρυγμα κρατά τη σειρά αντίστροφη: ο λόγος του Θεού είναι ο κύριος, και εμείς οι υπηρέτες του. Δηλαδή το πιστό κήρυγμα δεν ρωτά πρώτα τι πουλάει, αλλά τι είναι αλήθεια.
Η βιβλική αρχή: η επάρκεια της Γραφής
Πριν μιλήσουμε για το τι πρέπει να κάνουμε, χρειάζεται να δούμε τι μας έδωσε ήδη ο Θεός. Πράγματι, η απάντηση της Καινής Διαθήκης είναι σαφής. Ολόκληρη η Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη, ικανή να καταρτίσει πλήρως τον άνθρωπο του Θεού για κάθε καλό έργο (Β' Τιμόθεο 3:16) (Β' Τιμόθεο 3:17). Αυτό είναι το θεμέλιο της επάρκειας της Γραφής.
Πρόσεξε τι ακριβώς λέει το κείμενο. Δεν λέει ότι η Γραφή είναι ένα από τα εργαλεία μας. Λέει ότι μας εξοπλίζει πλήρως. Δηλαδή ο λόγος του Θεού δεν χρειάζεται συμπληρώματα από τη σοφία του κόσμου για να κάνει τη δουλειά του. Χρειάζεται απλώς να κηρυχθεί πιστά, καθαρά και με υπομονή.
Γι' αυτό και η εντολή προς τον Τιμόθεο είναι τόσο άμεση. Κήρυξε τον λόγο, επίμενε σε κάθε περίσταση, έλεγξε, νουθέτησε, παρηγόρησε, με κάθε μακροθυμία και διδασκαλία (Β' Τιμόθεο 4:2). Συνεπώς το πιστό κήρυγμα δεν είναι μια καλλιτεχνική επιλογή. Είναι μια υπακοή. Αφενός σεβόμαστε τον ακροατή, αφετέρου δεν τον προδίδουμε αραιώνοντας την αλήθεια που χρειάζεται.
Η δύναμη του λόγου του Θεού, όχι της πειθούς μας
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του ζητήματος. Η δύναμη του λόγου του Θεού δεν είναι κάτι που εμείς προσθέτουμε με την ευγλωττία μας. Αντίθετα, είναι κάτι που ο ίδιος ο λόγος φέρει μέσα του. Ο Παύλος το δηλώνει χωρίς δισταγμό: δεν ντρέπεται για το ευαγγέλιο, επειδή αυτό είναι δύναμη Θεού για σωτηρία σε καθέναν που πιστεύει (Ρωμαίους 1:16).
Αυτό αλλάζει ριζικά τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Αν η σωτηρία εξαρτιόταν από την πειστικότητά μας, τότε θα είχε νόημα να κυνηγάμε διαρκώς πιο εντυπωσιακές μεθόδους. Ωστόσο, αν η δύναμη ανήκει στο μήνυμα και όχι στον αγγελιοφόρο, τότε ελευθερωνόμαστε. Δεν χρειάζεται να σώσουμε εμείς κανέναν. Χρειάζεται απλώς να παραδώσουμε πιστά αυτό που σώζει.
Ο σταυρός, εξάλλου, ποτέ δεν ήταν δημοφιλής. Για όσους χάνονται φαίνεται ανοησία, όμως για όσους σώζονται είναι δύναμη Θεού (Α' Κορινθίους 1:18). Γι' αυτό και ο απόστολος δεν προσπάθησε να κάνει το μήνυμά του πιο εύπεπτο. Κήρυξε Χριστό σταυρωμένο, που για άλλους ήταν σκάνδαλο και για άλλους μωρία (Α' Κορινθίους 1:23). Δηλαδή κράτησε ακέραιο ακριβώς εκείνο το σημείο που ο κόσμος ήθελε να αφαιρέσει.
Όταν το αλάτι χάνει τη δύναμή του: ο πειρασμός του συμβιβασμού
Ο Κύριος χρησιμοποίησε μια εικόνα που μένει χαραγμένη. Οι μαθητές του είναι το αλάτι της γης. Όμως, αν το αλάτι χάσει τη γεύση του, δεν χρησιμεύει πια σε τίποτα (Ματθαίος 5:13). Η εικόνα είναι ανατριχιαστικά επίκαιρη. Το αλάτι δεν χάνει τη δύναμή του γινόμενος κάτι άλλο. Τη χάνει αναμειγνυόμενο, αραιωμένο, μέχρι που πια δεν ξεχωρίζει από το χώμα γύρω του.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο συμβιβασμός της εκκλησίας. Δεν έρχεται συνήθως με μια ανοιχτή άρνηση της πίστης. Αντίθετα, έρχεται με μικρές, λογικές υποχωρήσεις. Αποσιωπούμε ό,τι ενοχλεί. Μαλακώνουμε ό,τι σκανδαλίζει. Προσαρμόζουμε το μήνυμα στο πνεύμα της εποχής, νομίζοντας ότι έτσι το κάνουμε πιο προσιτό. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, του αφαιρούμε ακριβώς τη γεύση που το έκανε χρήσιμο.
Ο Παύλος θέτει το ερώτημα που ξεσκεπάζει το κίνητρό μας. Επιδιώκουμε να αρέσουμε στους ανθρώπους ή στον Θεό; Αν ακόμη ζητούσε να αρέσει στους ανθρώπους, λέει, δεν θα ήταν δούλος του Χριστού (Γαλάτες 1:10). Συνεπώς το πρόβλημα δεν είναι ποτέ μόνο μέθοδος. Είναι καρδιά. Και η καρδιά που θέλει πάνω απ' όλα να γίνει αρεστή θα βρει πάντα έναν τρόπο να αραιώσει την αλήθεια.
Η κλήση σε πιστό κήρυγμα: λατρεία σε πνεύμα και αλήθεια
Πού μας οδηγεί λοιπόν όλο αυτό; Καταρχήν, όχι σε αλαζονεία. Η κλήση σε πιστότητα δεν είναι άδεια να φερόμαστε σκληρά ή να καμαρώνουμε για την ορθοδοξία μας. Είναι μάλλον μια ταπεινή υπακοή. Ο Θεός ζητά να τον λατρεύουμε σε πνεύμα και αλήθεια (Ιωάννης 4:24), και τα δύο μαζί. Δηλαδή ούτε ζεστή συναισθηματικότητα χωρίς αλήθεια, ούτε ψυχρή ακρίβεια χωρίς πνεύμα.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι προσέχουμε να μη μας παρασύρει η σοφία του κόσμου. Ο Παύλος προειδοποιεί να μη μας αιχμαλωτίσει κανείς με κούφια φιλοσοφία και απάτη, στηριγμένη σε ανθρώπινες παραδόσεις και όχι στον Χριστό (Κολοσσαείς 2:8). Επομένως η πιστότητα δεν είναι παθητική. Απαιτεί διάκριση, μελέτη και την ταπείνωση να ξαναγυρνάμε διαρκώς στο κείμενο.
Εδώ ακριβώς γεννιέται η ανάγκη για σοβαρή μελέτη του λόγου. Όποιος θέλει να κηρύξει ή να διδάξει πιστά, χρειάζεται να γνωρίζει τι λέει πραγματικά η Γραφή, όχι τι νομίζουμε ότι λέει. Φορείς όπως το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος υπάρχουν ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό: για να βοηθήσουν τους πιστούς να σταθούν στο κείμενο με βάθος και ευλάβεια. Η κλήση, τελικά, είναι απλή. Να εμπιστευτούμε ξανά ότι η δύναμη δεν ήταν ποτέ στη μέθοδό μας, αλλά στον ίδιο τον λόγο του Θεού.
Βασικά σημεία
- 01Το πιστό κήρυγμα δεν αντλεί τη δύναμή του από τη μέθοδο, το ύφος ή την παρουσίαση, αλλά από τον ίδιο τον λόγο του Θεού που είναι θεόπνευστος και επαρκής. Γι' αυτό το πιστό κήρυγμα παραμένει διαχρονικά αποτελεσματικό.
- 02Η επάρκεια της Γραφής σημαίνει ότι ο λόγος εξοπλίζει πλήρως τον πιστό για κάθε καλό έργο, χωρίς να χρειάζεται συμπληρώματα από τη σοφία του κόσμου.
- 03Ο συμβιβασμός της εκκλησίας σπάνια έρχεται με ανοιχτή άρνηση. Έρχεται με μικρές υποχωρήσεις, όταν το αλάτι αραιώνεται μέχρι να χάσει τη γεύση του.
- 04Η κλήση σε πιστότητα είναι ταπεινή, όχι αλαζονική: λατρεία σε πνεύμα και αλήθεια, με εμπιστοσύνη ότι η δύναμη που σώζει ανήκει στο μήνυμα και όχι στον αγγελιοφόρο.