«Μακάριοι όσοι φέρνουν την ειρήνη, γιατί αυτοί θα ονομαστούν παιδιά του Θεού.»
Ματθαίος 5:9
Οι περισσότεροι από εμάς νομίζουμε πως το να είσαι ειρηνοποιός σημαίνει να μην κάνεις φασαρία. Δηλαδή να καταπίνεις την πίκρα σου, να χαμογελάς όταν μέσα σου βράζεις, να αλλάζεις θέμα μόλις πλησιάζει μια δύσκολη κουβέντα. Ωστόσο αυτό δεν είναι ειρήνη. Αντίθετα, είναι ανακωχή υπό όρους, που σπάει στην πρώτη ένταση. Η Γραφή όμως περιγράφει κάτι εντελώς διαφορετικό, και μάλιστα πολύ πιο γενναίο.
Το να είσαι ειρηνοποιός κατά την Καινή Διαθήκη δεν σημαίνει να υποχωρείς από φόβο, ούτε να γίνεσαι ο διπλωμάτης που τα βρίσκει με όλους για να μην εκτεθεί. Αντίθετα, είναι αυτός που μπαίνει μέσα στη σύγκρουση, όχι για να νικήσει, αλλά για να αποκαταστήσει τη σχέση. Δηλαδή πλησιάζει τον άλλον αντί να τον αποφεύγει. Επιπλέον λέει την αλήθεια με αγάπη αντί να σιωπά. Αρχικά κοιτάζει τη δική του ευθύνη και έπειτα του άλλου.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι σημαίνει πραγματικά να είσαι ειρηνοποιός. Πρώτον, γιατί ο Θεός βλέπει κάθε σύγκρουση ως ευκαιρία και όχι ως καταστροφή. Δεύτερον, ποια είναι η δική σου ευθύνη πριν δείξεις τον άλλον. Επιπλέον, πώς η συγχώρεση και η συμφιλίωση συνδέονται αλλά δεν ταυτίζονται, και ποια πρακτικά βήματα οδηγούν σε αληθινή επίλυση συγκρούσεων. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για μια εύκολη συνταγή. Αντίθετα, πρόκειται για έναν δρόμο που, αν τον περπατήσεις, αλλάζει τόσο τη σχέση σου με τους άλλους όσο και την καρδιά σου.
Τι σημαίνει να είσαι ειρηνοποιός κατά τη Γραφή;
Ο Ιησούς δεν είπε «μακάριοι όσοι αποφεύγουν τα προβλήματα». Είπε κάτι πολύ πιο ενεργητικό. Στον μακαρισμό του (Ματθαίος 5:9) η λέξη που χρησιμοποιεί δεν περιγράφει αυτόν που απλώς ζει ήσυχα, αλλά αυτόν που φτιάχνει ειρήνη εκεί όπου δεν υπάρχει. Είναι κατασκευαστής, όχι θεατής. Και το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: αυτός ο άνθρωπος μοιάζει με τον ίδιο τον Θεό, γι' αυτό και ονομάζεται παιδί του.
Γιατί όμως ο Θεός δίνει τόση σημασία σε αυτό; Επειδή ο ίδιος είναι ο μεγάλος ειρηνοποιός. Όταν εμείς ήμασταν εχθροί του, δεν περίμενε να κάνουμε εμείς το πρώτο βήμα. Αντίθετα, πλησίασε πρώτος, με κόστος, και αποκατέστησε τη σχέση. Επομένως, κάθε φορά που επιλέγεις τη συμφιλίωση αντί για τη ρήξη, αντανακλάς κάτι από τον χαρακτήρα του. Δηλαδή η ειρήνη δεν είναι ουδετερότητα· είναι αγάπη που μπαίνει στον κόπο.
Εδώ κρύβεται και η μεγάλη ανατροπή: η σύγκρουση δεν είναι κατ' ανάγκη κακό. Πραγματικά, μπορεί να γίνει ευκαιρία. Ευκαιρία να δοξαστεί ο Θεός μέσα από τον τρόπο που αντιδράς, ευκαιρία να ωριμάσει ο χαρακτήρας σου, ευκαιρία να βαθύνει μια σχέση που αλλιώς θα έμενε επιφανειακή. Δηλαδή, η ένταση που σήμερα σε τρομάζει μπορεί αύριο να γίνει το σημείο όπου φάνηκε η πίστη σου στην πράξη. Έτσι, το να είσαι ειρηνοποιός γίνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από διαχείριση εντάσεων.
Η ευθύνη μου στη σύγκρουση: γιατί ξεκινάω από τον εαυτό μου
Όταν μαλώνουμε με κάποιον, το μυαλό μας τρέχει αμέσως στα δικά του λάθη. Είναι η πιο φυσική κίνηση του κόσμου και η πιο αναποτελεσματική. Ο Ιησούς το περιγράφει με μια εικόνα που σοκάρει: βλέπουμε το ξυλαράκι στο μάτι του άλλου και αγνοούμε ολόκληρο το δοκάρι στο δικό μας (Ματθαίος 7:3). Δεν λέει ότι ο άλλος είναι αθώος. Λέει ότι, πριν ασχοληθώ με αυτόν, οφείλω να δω τι μερίδιο έχω εγώ.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει αρρωστημένη ενοχή ούτε ότι κάθε σύγκρουση φταίει εξίσου και τους δύο. Δηλαδή σημαίνει τιμιότητα. Σχεδόν πάντα, ακόμη κι όταν ο άλλος έχει το μεγαλύτερο άδικο, υπάρχει κάτι στη δική μου στάση που έβαλε λάδι στη φωτιά: ένας τόνος φωνής, μια σιωπή που τιμώρησε, μια υπόθεση που έκανα χωρίς να ρωτήσω. Επομένως, η ευθύνη μου στη σύγκρουση είναι το μόνο κομμάτι που μπορώ πραγματικά να ελέγξω.
Ο απόστολος Ιάκωβος, εξάλλου, πηγαίνει ακόμη βαθύτερα. Ρωτά από πού προέρχονται οι καβγάδες και απαντά: από τις επιθυμίες που πολεμούν μέσα μας (Ιακώβου 4:1). Δηλαδή οι περισσότερες συγκρούσεις δεν ξεκινούν από το θέμα για το οποίο τσακωνόμαστε, αλλά από κάτι που θέλω πάρα πολύ και δεν το παίρνω: αναγνώριση, έλεγχο, δικαίωση, ασφάλεια. Επομένως, η πρώτη κίνηση ειρήνης δεν είναι να αλλάξω τον άλλον, αλλά να ρωτήσω τον εαυτό μου: τι θέλω εδώ τόσο πολύ ώστε να είμαι έτοιμος να καταστρέψω μια σχέση γι' αυτό;
Επίλυση συγκρούσεων με τον τρόπο του Θεού: τα πρακτικά βήματα
Αφού κοιτάξεις πρώτα τον εαυτό σου, έρχεται η ώρα να πλησιάσεις τον άλλον. Και εδώ ο Ιησούς είναι ξεκάθαρος: μην το συζητάς με όλους εκτός από αυτόν που σε πλήγωσε. Πήγαινε κατευθείαν, ιδιαιτέρως, στο πρόσωπο με το οποίο έχεις το πρόβλημα (Ματθαίος 18:15). Το κουτσομπολιό και τα παράπονα σε τρίτους δηλητηριάζουν, ενώ η ευθεία και διακριτική κουβέντα θεραπεύει. Στόχος δεν είναι να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο, αλλά να «κερδίσεις τον αδελφό σου».
Όταν ανοίγεις αυτή τη συζήτηση, ο τρόπος μετράει όσο και το περιεχόμενο. Μια σκληρή, επιθετική αρχή κλείνει τις καρδιές αμέσως. Αντίθετα, μια ήπια, σεβαστική προσέγγιση αφοπλίζει την ένταση (Παροιμίες 15:1). Επομένως, δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα στην αλήθεια και στην ευγένεια. Πες την αλήθεια, ωστόσο πες την με τρόπο που να δείχνει ότι νοιάζεσαι περισσότερο για τη σχέση παρά για τη νίκη.
Υπάρχει όμως και ένα όριο που η ίδια η Γραφή αναγνωρίζει. Ο Παύλος γράφει: «όσο εξαρτάται από εσάς, να ζείτε ειρηνικά με όλους» (Ρωμαίους 12:18). Το «όσο εξαρτάται από εσάς» είναι απελευθερωτικό. Εσύ είσαι υπεύθυνος για τη δική σου στάση, όχι για την απόκριση του άλλου. Αν, παρά την ειλικρινή σου προσπάθεια, εκείνος αρνείται τη συμφιλίωση, δεν αποτυγχάνεις ως ειρηνοποιός. Έκανες το μέρος σου ενώπιον του Θεού. Πρακτικά, αυτό σημαίνει τρία πράγματα: ανέλαβε πρώτος την ευθύνη σου, μίλα ευθέως και ήπια στο σωστό πρόσωπο, και άφησε στον Θεό το αποτέλεσμα που δεν ελέγχεις.
Συγχώρεση και συμφιλίωση: δύο πράγματα που δεν ταυτίζονται
Η καρδιά της ειρηνοποίησης είναι η συγχώρεση. Ο Παύλος μάς καλεί να συγχωρούμε ο ένας τον άλλον όπως ο Θεός συγχώρεσε εμάς μέσα στον Χριστό (Εφεσίους 4:32). Δηλαδή όχι επειδή το αξίζει ο άλλος, αλλά επειδή το λάβαμε πρώτοι εμείς. Η συγχώρεση είναι απόφαση: να μην κρατάς το κακό σε λογαριασμό, να μην το ξαναφέρνεις στην επιφάνεια ως όπλο, να αφήνεις το δικαίωμα της εκδίκησης στον Θεό. Είναι κάτι που γίνεται μέσα στην καρδιά σου και δεν χρειάζεται την άδεια του άλλου.
Όμως εδώ χρειάζεται μεγάλη διάκριση, γιατί η συγχώρεση και η συμφιλίωση δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αφενός η συγχώρεση είναι μονομερής και μπορεί να είναι άμεση. Αφετέρου η συμφιλίωση, δηλαδή η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της σχέσης, είναι αμφίπλευρη και θέλει χρόνο. Για παράδειγμα, μπορώ να σε συγχωρήσω σήμερα στην καρδιά μου και ταυτόχρονα η εμπιστοσύνη να χτιστεί ξανά σιγά σιγά, μέσα από μετάνοια, αλλαγή και αποδεδειγμένη αξιοπιστία. Συνεπώς, η συγχώρεση δεν σβήνει αυτόματα τις συνέπειες.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη ιδίως όπου υπάρχει κακοποίηση. Συμφιλίωση δεν σημαίνει ποτέ να ανέχεσαι τη βία ή τον εξευτελισμό, ούτε να επιστρέφεις σε ένα περιβάλλον που σε καταστρέφει. Μπορεί κανείς να έχει συγχωρήσει στην καρδιά του και όμως, με σύνεση και ασφάλεια, να διατηρεί όρια ή και απόσταση. Η αληθινή ειρήνη δεν χτίζεται πάνω στην ανοχή του κακού, αλλά πάνω στην αλήθεια και στην προστασία του αδύναμου. Αν βρίσκεσαι σε μια τέτοια κατάσταση, ζήτησε στήριξη από έμπιστους ανθρώπους και ποιμένες· δεν είναι αδυναμία πίστης, είναι σοφία.
Η ταπείνωση που σε κάνει να είσαι ειρηνοποιός
Στο βάθος κάθε σύγκρουσης που δεν λύνεται κρύβεται η υπερηφάνεια. Θέλω να έχω δίκιο, να μην εκτεθώ, να μην κάνω εγώ το πρώτο βήμα. Γι' αυτό ο Παύλος συνδέει την ενότητα με την ταπεινοφροσύνη: να μην κάνουμε τίποτα από εγωισμό ή κενοδοξία, αλλά να θεωρούμε τους άλλους ανώτερους από τον εαυτό μας (Φιλιππησίους 2:3). Η ταπείνωση δεν σημαίνει να υποτιμώ την αξία μου, αλλά να σταματώ να βάζω τον εαυτό μου στο κέντρο.
Η συγχώρεση, εξάλλου, γίνεται εφικτή ακριβώς επειδή κι εμείς συγχωρεθήκαμε. Ο Παύλος το επαναλαμβάνει: ανεχθείτε ο ένας τον άλλον και συγχωρήστε, όπως ο Κύριος συγχώρεσε εσάς (Κολοσσαείς 3:13). Δηλαδή όταν θυμάμαι πόσο μου χαρίστηκε, μου είναι πολύ πιο δύσκολο να κρατήσω κακία για το πολύ μικρότερο που μου έκανε ο άλλος. Συνεπώς, η ειρήνη με τον πλησίον αρχίζει πάντα από την ειρήνη που έλαβα εγώ από τον Θεό.
Συμπερασματικά, το να είσαι ειρηνοποιός δεν είναι χάρισμα για λίγους ήρεμους χαρακτήρες. Αντίθετα, είναι κλήση για κάθε πιστό. Δεν απαιτεί να γίνεις άβουλος, αλλά γενναίος· όχι να κρύβεσαι από τις εντάσεις, αλλά να τις διαβαίνεις με ταπείνωση, αλήθεια και αγάπη. Επομένως, κάθε φορά που επιλέγεις να είσαι ειρηνοποιός, αφήνεις τον κόσμο να δει λίγο από το πρόσωπο του Θεού της ειρήνης. Αν θέλεις να εμβαθύνεις σε αυτά μέσα από συστηματική μελέτη της Γραφής, μπορείς να δεις τα προγράμματα του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος, που βοηθούν τον πιστό να εφαρμόσει τη βιβλική διδασκαλία στην καθημερινή ζωή και στις σχέσεις του.
Βασικά σημεία
- 01Ειρηνοποιός δεν είναι αυτός που αποφεύγει τη σύγκρουση, αλλά αυτός που μπαίνει μέσα της με ταπείνωση, αλήθεια και αγάπη για να αποκαταστήσει τη σχέση.
- 02Η πρώτη κίνηση ειρήνης είναι να αναλάβεις τη δική σου ευθύνη στη σύγκρουση: πρώτα το δοκάρι στο δικό σου μάτι, έπειτα το ξυλαράκι στου άλλου.
- 03Η συγχώρεση είναι απόφαση της καρδιάς και μπορεί να είναι άμεση· η συμφιλίωση και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης είναι αμφίπλευρη και θέλει χρόνο.
- 04Συμφιλίωση δεν σημαίνει ποτέ ανοχή κακοποίησης· μπορείς να έχεις συγχωρήσει και ταυτόχρονα να κρατάς όρια ή απόσταση με σύνεση και ασφάλεια.
- 05Όσο εξαρτάται από εσένα ζήτησε την ειρήνη· είσαι υπεύθυνος για τη δική σου στάση, όχι για την απόκριση του άλλου, και το αποτέλεσμα το αφήνεις στον Θεό.