«Δίδαξε το παιδί από την αρχή του δρόμου του, και δεν θα ξεμακρύνει από αυτόν ούτε όταν γεράσει.»
Παροιμίες 22:6
Το έχεις ζήσει: εξηγείς στο παιδί σου την ίδια αλήθεια για δέκατη φορά, και ξαφνικά καταλαβαίνεις ότι πάλι δεν την έπιασε. Η επανάληψη στη διδασκαλία παιδιών μοιάζει με χαμένος κόπος, σαν να μιλάς σε τοίχο. Όμως δεν είναι αποτυχία. Είναι ακριβώς ο τρόπος που ο Θεός σχεδίασε να χτίζεται η πίστη μέσα στην ψυχή ενός παιδιού.
Ένας πατέρας διηγείται πώς ο τρίχρονος γιος του, μετά το Κυριακό σχολείο, του είπε ενθουσιασμένος ότι στη βάπτιση του Ιησού «κατέβηκε μια χοντρή πάπια». Είχε ακούσει «πάπια» αντί για «περιστέρι». Δεν είχε πιάσει τη λεπτομέρεια. Είχε όμως πιάσει το βασικό: ότι κάτι θαυμαστό συνέβη όταν βαφτίστηκε ο Ιησούς. Με τον καιρό και την υπομονή, αυτό το παιδί έγινε εξπέρ στην ιστορία του Ιωάννη του Βαπτιστή.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε γιατί το παιδί δεν καταλαβαίνει τα πάντα με τη μία, τι λέει η Γραφή για το πώς μαθαίνουν τα παιδιά, και πώς η υπομονή στη διαπαιδαγώγηση γίνεται το πιο δυνατό σου εργαλείο στην πνευματική του ανατροφή. Αν ποτέ θεωρείς ότι το παιδί είναι «πολύ μικρό» για να του μιλήσεις για τον Θεό, ή νιώθεις αμήχανα όταν προσπαθείς να του εξηγήσεις βαθιές αλήθειες, μην ανησυχείς. Δεν είσαι αποτυχημένος γονιός. Είσαι ένας γονιός που σπέρνει.
Γιατί το παιδί δεν καταλαβαίνει με την πρώτη φορά
Αρχικά, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι που σε ανακουφίζει: τα παιδιά σπάνια συλλαμβάνουν ολόκληρο το μήνυμα την πρώτη φορά. Πράγματι, το μυαλό τους πιάνει κομμάτια, μπερδεύει λεπτομέρειες, βγάζει αστεία συμπεράσματα. Ωστόσο, αυτό δεν είναι ένδειξη ότι κάνεις λάθος. Δηλαδή, είναι απλώς το πώς δουλεύει το παιδικό μυαλό.
Σκέψου, για παράδειγμα, την πάπια. Το παιδί κράτησε τη βασική αλήθεια, όμως μπέρδεψε μια λέξη. Επομένως, αν περίμενες τέλεια κατανόηση από την αρχή, θα απογοητευόσουν άδικα. Αντίθετα, ο στόχος δεν είναι να καταλάβει το παιδί τα πάντα σήμερα, αλλά να ακούσει την αλήθεια αρκετές φορές ώστε να ριζώσει στην καρδιά του.
Γι' αυτό, εξάλλου, μια καλή διδασκαλία περιέχει πολλή επανάληψη και σταθεροποίηση. Δηλαδή, δεν λες την ιστορία μία φορά και τελείωσες. Αντιθέτως, την επαναλαμβάνεις, την ξαναλές με άλλον τρόπο, την συνδέεις με τη ζωή. Άλλωστε, η ίδια η Γραφή μάς λέει να διδάσκουμε το παιδί από την αρχή του δρόμου του (Παροιμίες 22:6). Συνεπώς, κάθε φορά, ένα ακόμα κομμάτι μπαίνει στη θέση του.
Τι λέει η Γραφή για την επανάληψη στη διδασκαλία παιδιών
Καταρχήν, η κοσμική λογική σού λέει να βρεις την «τέλεια μέθοδο» που θα φέρει αποτέλεσμα με τη μία. Ωστόσο, ο Θεός δίνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Πράγματι, στον λόγο Του, η διδασκαλία των παιδιών δεν είναι μια στιγμή, αλλά ένας τρόπος ζωής που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, μέρα με τη μέρα.
Δες, για παράδειγμα, πώς το περιγράφει ο Μωυσής στους γονείς του Ισραήλ (Δευτερονόμιο 6:7). Η αλήθεια δεν λέγεται σε μια ειδική «ώρα κατήχησης». Αντιθέτως, λέγεται όταν κάθεσαι, όταν περπατάς, όταν ξαπλώνεις, όταν ξυπνάς. Δηλαδή, παντού και συνεχώς. Συνεπώς, αυτή η ήρεμη διδασκαλία με επανάληψη είναι η εντολή του Θεού, όχι σημάδι αποτυχίας.
Μάλιστα, ο προφήτης Ησαΐας περιγράφει τη μάθηση με μια εικόνα που κάθε γονιός αναγνωρίζει (Ησαΐας 28:10). Δηλαδή: λίγο εδώ, λίγο εκεί, εντολή πάνω σε εντολή. Έτσι χτίζεται η γνώση μέσα σε ένα παιδί: όχι με ένα μεγάλο άλμα, αλλά, αντίθετα, με πολλά μικρά, υπομονετικά βήματα διδασκαλίας.
Πώς η υπομονή στη διαπαιδαγώγηση χτίζει την πίστη
Εδώ, καταρχήν, είναι το σημείο που οι περισσότεροι γονείς κουράζονται. Λες την ίδια αλήθεια για εκατοστή φορά, δεν βλέπεις αποτέλεσμα, και μπαίνεις στον πειρασμό να τα παρατήσεις ή να εκνευριστείς. Όμως ο λόγος του Θεού μάς προτρέπει να μην αποκάμνουμε (Γαλάτες 6:9). Πράγματι, ο καρπός έρχεται στον καιρό του, όχι στον δικό μας βιαστικό χρόνο.
Πρόσεξε, επιπλέον, πώς ο Παύλος καλεί τους πατέρες (Εφεσίους 6:4). Δηλαδή, η επανάληψη δεν γίνεται με θυμό και απογοήτευση, αλλά ήρεμα, με χάρη. Όταν επανέρχεσαι στην ίδια αλήθεια φωνάζοντας ή με ύφος «πόσες φορές θα στο πω;», το παιδί κλείνεται. Αντίθετα, όταν επανέρχεσαι με ηρεμία, μαθαίνει ότι αυτή η αλήθεια αξίζει.
Συμπερασματικά, η υπομονή στη διαπαιδαγώγηση δεν είναι αδυναμία. Αντιθέτως, είναι πίστη σε δράση. Σπέρνεις τον σπόρο, τον ποτίζεις μέρα με τη μέρα, και εμπιστεύεσαι τον Θεό για τη βλάστηση. Συνεπώς, κάθε φορά που επαναλαμβάνεις ήρεμα την ίδια αλήθεια, δεν αποτυγχάνεις. Αντίθετα, χτίζεις.
Πώς μαθαίνουν τα παιδιά: η επανάληψη στη διδασκαλία ως σπόρος
Καταρχήν, πολλοί γονείς νομίζουν ότι το παιδί είναι «πολύ μικρό» για βαθιές αλήθειες. Όμως ο Ιησούς λέει το αντίθετο (Μάρκος 10:15). Πράγματι, το παιδί δέχεται τη βασιλεία του Θεού με έναν τρόπο που εμείς οι μεγάλοι χάσαμε: χωρίς να μπερδεύεται από όσα δεν μπορεί να καταλάβει πλήρως. Δηλαδή, πιστεύει απλά και καθαρά.
Αυτό, επομένως, αλλάζει τα πάντα στο πώς μαθαίνουν τα παιδιά. Δεν χρειάζεται να καταλάβουν την κάθε λεπτομέρεια για να πιστέψουν. Αντιθέτως, χρειάζονται την αλήθεια, ξανά και ξανά, σε γλώσσα που πιάνουν. Πρόσεξε, ωστόσο, ένα σημείο: στην αρχή το παιδί δυσκολεύεται να ξεχωρίσει την πραγματικότητα από τη φαντασία. Για παράδειγμα, μπορεί να μπερδέψει τον Δαβίδ της Γραφής, που είναι πρόσωπο αληθινό, με ήρωες της τηλεόρασης όπως ο Hulk. Με τον ίδιο τρόπο, οι μεταφορές της Γραφής (ο Θεός σαν βράχος, ο Ιησούς σαν φως) μπορεί στην αρχή να το μπερδέψουν. Όμως μην ανησυχείς: με τον καιρό και τη συνεχή διδασκαλία, το παιδί μαθαίνει να ξεχωρίζει τι είναι αληθινό και τι όχι, και οι λεπτομέρειες ξεκαθαρίζουν μόνες τους, ακριβώς όπως το παιδί που μπέρδεψε την «πάπια» έγινε αργότερα εξπέρ στην ιστορία.
Τέλος, θυμήσου ότι αυτό που σπέρνεις δεν χάνεται. Πράγματι, ο ψαλμωδός λέει ότι περνάμε την αλήθεια στην επόμενη γενιά (Ψαλμοί 78:4). Δηλαδή, η δουλειά σου δεν τελειώνει σήμερα. Αντίθετα, σπέρνεις για μια ολόκληρη ζωή, ίσως και για τα εγγόνια σου. Επιπλέον, αν θες να βαθύνεις σε αυτά τα θέματα, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει υλικό για γονείς που θέλουν να διδάσκουν με βάση τη Γραφή.
Πρακτικά βήματα για να επανέρχεσαι χωρίς να απογοητεύεσαι
Πρώτον, ρώτα το παιδί σου τι κατάλαβε. Μετά το Κυριακό σχολείο ή την προσευχή, ζήτησέ του να σου ξαναπεί την ιστορία. Έτσι ανακαλύπτεις τι έπιασε και τι μπέρδεψε, ακριβώς όπως ο πατέρας ανακάλυψε την «πάπια». Αυτές οι κουβέντες είναι και διασκεδαστικές και αποκαλυπτικές.
Δεύτερον, χαμήλωσε τις προσδοκίες χρόνου, όχι τις προσδοκίες ουσίας. Μην περιμένεις πλήρη κατανόηση αύριο. Πρόσμενε σταδιακή ωρίμανση μέσα στα χρόνια. Όταν δεις την επανάληψη σαν μαραθώνιο και όχι σαν σπριντ, η απογοήτευση φεύγει.
Τρίτον, κράτα την ηρεμία σου. Όταν νιώθεις τον εκνευρισμό να ανεβαίνει επειδή «πάλι δεν το έπιασε», θύμισε στον εαυτό σου ότι αυτό είναι φυσιολογικό. Επανέρχεσαι ήρεμα, με χάρη, ξανά και ξανά. Έτσι, η αλήθεια ριζώνει βαθιά και κρατάει για μια ολόκληρη ζωή.
Βασικά σημεία
- 01Τα παιδιά σπάνια πιάνουν όλο το μήνυμα με την πρώτη, και αυτό είναι φυσιολογικό, όχι αποτυχία του γονιού.
- 02Η επανάληψη στη διδασκαλία παιδιών είναι εντολή του Θεού: η αλήθεια λέγεται όταν κάθεσαι, περπατάς, ξαπλώνεις και ξυπνάς.
- 03Η υπομονή στη διαπαιδαγώγηση γίνεται με χάρη και ηρεμία, ποτέ με θυμό που εξοργίζει το παιδί.
- 04Σπέρνεις για μια ολόκληρη ζωή, ίσως και για την επόμενη γενιά. Μην αποκάμνεις, γιατί ο καρπός έρχεται στον καιρό του.