«Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει. Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, εσείς οι δίγνωμοι.»
Ιακώβου 4:8
Όχι, το «βοήθα τον εαυτό σου και σε βοηθά ο Θεός» δεν γράφεται πουθενά μέσα στη Βίβλο, παρόλο που οχτώ στους δέκα ανθρώπους είναι σίγουροι για το αντίθετο. Ακούγεται τόσο λογικό, τόσο δίκαιο, που το περάσαμε για βιβλικό. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτή η φράση είναι ένας από τους πιο επικίνδυνους εχθρούς του ευαγγελίου της χάρης.
Με την πρώτη ματιά η ιδέα μοιάζει αθώα. Κανείς μας δεν θέλει να επιβραβεύει την τεμπελιά, και πράγματι η Γραφή μάς καλεί να εργαζόμαστε υπεύθυνα. Ωστόσο, όταν μεταφέρουμε αυτή τη λογική στη σωτηρία, χτίζουμε μια ολόκληρη θρησκεία αυτο-βελτίωσης πάνω σε μια ψεύτικη βάση, σαν να ήταν αυτός ο μόνος δρόμος προς τον Θεό.
Στη συνέχεια θα δούμε από πού ήρθε στ' αλήθεια η φράση, γιατί η Βίβλος τη διαψεύδει κατηγορηματικά, και πώς η αλήθεια της χάρης -όχι των έργων- αλλάζει ριζικά τον τρόπο που στεκόμαστε μπροστά στον Θεό. Πράγματι, αυτό που νομίζεις για τη σωτηρία ίσως είναι το ακριβώς αντίθετο από αυτό που υπόσχεται το ευαγγέλιο.
Γιατί η φράση «βοήθα τον εαυτό σου» ακούγεται τόσο σωστή
Πρώτον, η φράση πατάει σε μια πραγματική αρετή: την αξία της εργασίας. Δεν θέλουμε να βοηθήσουμε κάποιον που απλώς κάθεται και περιμένει να γίνουν όλα γι' αυτόν. Έναν φίλο που προσπαθεί, τον στηρίζουμε με χαρά. Έτσι λειτουργούμε ως γονείς, ως εργοδότες, ως κοινωνία.
Δεύτερον, υπάρχει και μια κόκκος αλήθειας σε αυτήν. Ο απόστολος Παύλος γράφει ξεκάθαρα ότι όποιος δεν θέλει να δουλέψει, ας μην τρώει κιόλας. Επιπλέον, ο Ιάκωβος μάς καλεί να πλησιάσουμε τον Θεό. (Ιακώβου 4:8) Συνεπώς, υπάρχει όντως μια ευθύνη που μας αναλογεί στην καθημερινή ζωή της πίστης.
Ωστόσο, εδώ ακριβώς κρύβεται η παγίδα. Άλλο πράγμα είναι να αναλάβουμε την ευθύνη μας μέσα στη σχέση με τον Θεό, και τελείως άλλο να νομίζουμε ότι ξεκινάμε εμείς αυτή τη σχέση. Για κάθε περίπτωση όπου ο Θεός βοηθά κάποιον που βοηθά τον εαυτό του, υπάρχουν δώδεκα όπου ο Θεός βοηθά κάποιον που δεν μπορεί καθόλου να βοηθήσει τον εαυτό του.
Από πού ήρθε στ' αλήθεια η φράση «βοήθα τον εαυτό σου»
Πράγματι, αυτή η φράση δεν έχει βιβλική ρίζα: έχει ειδωλολατρική. Πεντακόσια χρόνια πριν τον Χριστό, ο Αίσωπος έγραφε ότι «οι θεοί βοηθούν όσους βοηθούν τον εαυτό τους». Αργότερα ο Ευριπίδης έλεγε «προσπάθησε πρώτα μόνος σου, κι έπειτα φώναξε τον θεό», ενώ ο Βενιαμίν Φραγκλίνος της έδωσε την αμερικανική της μορφή. Δηλαδή, η ιδέα κατάγεται από ειδωλολατρικές θρησκείες, όχι από τη Γραφή.
Επομένως, δεν είναι τυχαίο ότι μια ιδέα γεννημένη έξω από τη Βίβλο στρέφεται ενάντια στο μήνυμά της. Στον πυρήνα της, η φράση είναι ένα ευαγγέλιο της αυτο-σωτηρίας: εσύ κάνεις το πρώτο, αποφασιστικό βήμα, και ο Θεός απλώς συμπληρώνει το υπόλοιπο. Έτσι η χάρη καταντά ένα μπόνους για τους άξιους, αντί για ένα δώρο που υπόσχεται ζωή στους ανήμπορους.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι η φράση λείπει από τη Γραφή. Στην πραγματικότητα, λέει το ακριβώς αντίθετο. Όπως δείχνει και η ζωή του ίδιου του Φραγκλίνου, ο οποίος ως ντεϊστής δεν μπόρεσε ποτέ να δεχτεί ότι ο Ιησούς είναι ο Θεός, η πίστη στην αυτο-σωτηρία μπορεί να σε κρατήσει μακριά από τον Σωτήρα ως το τέλος. Άλλωστε, ο αληθινός δρόμος προς τον Θεό δεν είναι αυτός που φανταζόμαστε εμείς, αλλά αυτός που μας αποκαλύπτει η ίδια η Βίβλος.
Νεκροί στις αμαρτίες, όχι απλώς άρρωστοι
Για να καταλάβουμε γιατί η αυτο-σωτηρία είναι αδύνατη, πρέπει πρώτα να δούμε πόσο βαθύ είναι το πρόβλημά μας. Η Βίβλος δεν λέει ότι ήμασταν αδύναμοι ή άρρωστοι. Λέει ότι ήμασταν νεκροί στις αμαρτίες μας. (Εφεσίους 2:1)
Η διαφορά είναι τεράστια, και μάλιστα πολύ μεγαλύτερη απ' όσο φανταζόμαστε. Έναν άρρωστο τον βοηθάει το σωστό φάρμακο, ενώ έναν πνιγμένο τον σώζει η ακτοφυλακή. Έναν νεκρό, όμως, δεν τον σώζει τίποτα από αυτά. Για παράδειγμα, κανείς δεν περνάει από το φαρμακείο πηγαίνοντας στο νεκροταφείο για να αγοράσει θεραπεία για τους φίλους που είναι θαμμένοι εκεί.
Επιπλέον, δεν είμαστε μόνο νεκροί αλλά και τυφλοί. Ο απόστολος εξηγεί ότι ο θεός αυτού του κόσμου έχει τυφλώσει τον νου των απίστων, ώστε να μη δουν το φως του ευαγγελίου. (Β' Κορινθίους 4:4) Πώς να βοηθήσει τον εαυτό του κάποιος που ούτε καν βλέπει την ανάγκη του; Έτσι, η ιδέα ότι κάνουμε εμείς το πρώτο βήμα προς τη σωτηρία καταρρέει.
Η χάρη, όχι τα έργα: τι κάνει ο Θεός που δεν μπορούμε εμείς
Εδώ ξεκινά το πραγματικό ευαγγέλιο. Πότε επενέβη ο Θεός; Ακριβώς όταν ήμασταν ακόμη νεκροί. Δεν περίμενε να κουνήσουμε πρώτα εμείς το δαχτυλάκι μας. Πλούσιος σε έλεος, μας έδωσε ζωή μαζί με τον Χριστό, όχι επειδή το αξίζαμε αλλά κατά χάρη. (Εφεσίους 2:5)
Η σωτηρία, λοιπόν, είναι δώρο και όχι μισθός. Επιπλέον, η Γραφή το λέει με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια παρεξήγησης: είμαστε σωσμένοι κατά χάρη, μέσω της πίστης, κι αυτό δεν προέρχεται από εμάς - είναι δώρο του Θεού, όχι αποτέλεσμα έργων, για να μην καυχηθεί κανείς. (Εφεσίους 2:8) Συνεπώς, εδώ φαίνεται καθαρά η αρχή «χάρη, όχι έργα» που διατρέχει όλη την Καινή Διαθήκη.
Δεν μας έσωσε εξαιτίας κάποιων δίκαιων πράξεών μας, αλλά μέσα από το έλεός του. (Τίτο 3:5) Άλλωστε, ο Θεός έδειξε την αγάπη του ακριβώς όταν ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, στέλνοντας τον Χριστό να πεθάνει για μας. (Ρωμαίους 5:8) Όπως ο Λάζαρος δεν συνεισέφερε τίποτα στην ανάστασή του παρά μόνο τη νεκρότητά του, έτσι κι εμείς δεν προσθέτουμε τίποτα στη σωτηρία μας παρά μόνο την ανάγκη μας.
Γιατί αυτή η αλήθεια αλλάζει τα πάντα
Αν η σωτηρία ξεκινούσε από εμάς, δεν θα είχαμε ποτέ σιγουριά. Συνεπώς, πάντα θα αναρωτιόμασταν αν προσπαθήσαμε αρκετά, αν το πρώτο μας βήμα ήταν αρκετά σταθερό. Όμως, επειδή τα πάντα ξεκινούν από τη χάρη του Θεού, η ειρήνη μας δεν στηρίζεται στην επίδοσή μας αλλά στο δώρο του. Γι' αυτό άλλωστε η σωτηρία δίνεται μόνο διά Χριστού, και όχι μέσω της προσπάθειάς μας ή κάποιας άλλης οδού.
Επιπλέον, αυτή η αλήθεια μάς ταπεινώνει και ταυτόχρονα μας ελευθερώνει. Δεν χρειάζεται να κρύβουμε την αδυναμία μας, γιατί ακριβώς τους ανήμπορους έρχεται να σώσει ο Θεός. Ο ίδιος ο Ιησούς είπε ότι κανείς δεν μπορεί να έρθει σ' αυτόν αν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας. (Ιωάννης 6:44) Η πρωτοβουλία είναι πάντα δική του.
Τέλος, αυτό δεν μας κάνει παθητικούς. Αφού ο Θεός μάς έδωσε ζωή, ανταποκρινόμαστε πλησιάζοντάς τον με ευγνωμοσύνη και υπακοή. (Ιακώβου 4:8) Πλέον δεν εργαζόμαστε για να κερδίσουμε τη σωτηρία, αλλά επειδή τη λάβαμε. Αν θες να εμβαθύνεις σε αυτό το ευαγγέλιο της χάρης με υπεύθυνη μελέτη, μπορείς να ξεκινήσεις από το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος και τα μαθήματά του.
Βασικά σημεία
- 01Η φράση «βοήθα τον εαυτό σου και σε βοηθά ο Θεός» δεν υπάρχει στη Βίβλο: προέρχεται από ειδωλολατρικές πηγές (Αίσωπος, Ευριπίδης, Φραγκλίνος).
- 02Στη σωτηρία δεν είμαστε αδύναμοι αλλά νεκροί στις αμαρτίες και τυφλοί, οπότε η αυτο-σωτηρία είναι αδύνατη.
- 03Ο Θεός μάς έσωσε κατά χάρη και όχι από έργα, ενώ ήμασταν ακόμη νεκροί, για να μην καυχηθεί κανείς.
- 04Επειδή τα πάντα ξεκινούν από τη χάρη, αποκτάμε αληθινή σιγουριά και ελευθερία, και ανταποκρινόμαστε με ευγνώμονη υπακοή.