Να σε τιμά το παιδί σου: η αλήθεια που δεν είναι μόνο να ακούει

I.Τι σημαίνει πραγματικά να σε τιμά το παιδί σου

Ας ξεκινήσουμε με μια σκηνή που ίσως αναγνωρίζεις. Ζητάς από το παιδί σου να μαζέψει τα παιχνίδια του. Τα μαζεύει - αλλά γκρινιάζοντας, στριφογυρίζοντας τα μάτια, μουρμουρίζοντας από κάτω. Η εντολή εκτελέστηκε. Ωστόσο κάτι μέσα σου ξέρει ότι δεν τιμήθηκες. Πράγματι, η τιμή δεν είναι μόνο τι κάνει το παιδί, αλλά πώς το κάνει.

Στη Βίβλο, η λέξη «τιμή» σημαίνει να αναγνωρίζεις την αξία κάποιου και να του φέρεσαι ανάλογα. Δηλαδή το παιδί που σε τιμά δεν σε βλέπει ως εμπόδιο που πρέπει να ανεχτεί, αλλά ως πρόσωπο που αξίζει σεβασμό. Η υπακοή είναι η πράξη· η τιμή είναι η καρδιά πίσω από την πράξη. Αντίθετα με την πράξη που επιβάλλεις, την καρδιά πρέπει να την καλλιεργήσεις.

Γι' αυτό και η ερώτηση «τι σημαίνει να σε τιμά το παιδί σου» δεν έχει επιφανειακή απάντηση. Δεν αρκεί να μετράς πόσες φορές σε άκουσε. Πρέπει να κοιτάς και στα μάτια, στον τόνο, στις λέξεις. Πράγματι, ένα παιδί μπορεί να είναι απόλυτα υπάκουο και ταυτόχρονα βαθιά ασεβές, αν η συμμόρφωσή του στάζει περιφρόνηση.

II.Γιατί η εξωτερική υπακοή δεν φτάνει για να σε τιμά το παιδί

Ο κόσμος γύρω μας μετρά την επιτυχία της ανατροφής με τη συμπεριφορά: αν το παιδί είναι «καλό», ήσυχο, βολικό. Ωστόσο αυτό το μέτρο είναι ρηχό. Πράγματι, ένα παιδί μπορεί να φέρεται άψογα μπροστά στους άλλους και να σε καταφρονεί μέσα στο σπίτι. Επομένως η εξωτερική συμμόρφωση, από μόνη της, δεν μας λέει τίποτα για το τι συμβαίνει στην καρδιά.

Σκέψου το αντίστροφο. Η Αγία Γραφή θεωρεί τόσο σοβαρή την περιφρόνηση προς τους γονείς, ώστε προειδοποιεί ότι το λυχνάρι εκείνου που κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του θα σβήσει μέσα στο πυκνό σκοτάδι (Παροιμίες 20:20). Δηλαδή δεν είναι μικρό πράγμα ο ασεβής τόνος ή το υποτιμητικό λόγο· ο Θεός το βλέπει ως βαριά παράβαση, ακόμη κι αν η εξωτερική πράξη φαίνεται εντάξει.

Εδώ φαίνεται γιατί οι κοσμικές απαντήσεις δεν αρκούν. Μας μαθαίνουν να διορθώνουμε τη συμπεριφορά, αλλά αφήνουν την καρδιά ανέγγιχτη. Όμως, όταν στόχος σου είναι να σε τιμά το παιδί αληθινά, δεν κυνηγάς απλώς ένα ήσυχο σπίτι. Επιδιώκεις μια καρδιά που σέβεται - και αυτό κανένα εγχειρίδιο πειθαρχίας δεν μπορεί να σου το δώσει χωρίς τον λόγο του Θεού.

III.Η μία εντολή με υπόσχεση: η βιβλική βάση της τιμής

Η εντολή να τιμάμε τους γονείς μας δεν είναι μια δευτερεύουσα συμβουλή. Αντίθετα, στις Δέκα Εντολές, η τιμή προς τον πατέρα και τη μητέρα κρατά την πρώτη θέση ανάμεσα στις εντολές που ρυθμίζουν τη σχέση μας με τους ανθρώπους. Δηλαδή είναι το πρώτο ηθικό μάθημα που μαθαίνει κάθε παιδί για το πώς να φέρεται στους άλλους.

Και είναι μοναδική για έναν ακόμη λόγο. Ο Θεός λέει: τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη που σου δίνει (Έξοδος 20:12). Ο απόστολος Παύλος ξεχωρίζει αυτό το στοιχείο, καλώντας τα παιδιά να υπακούν στους γονείς τους (Εφεσίους 6:1), και τονίζοντας ότι η εντολή «τίμα τον πατέρα και τη μητέρα σου» είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση (Εφεσίους 6:2), ώστε να πάει καλά στο παιδί και να ζήσει πολύ (Εφεσίους 6:3).

Πρόσεξε κάτι σημαντικό εδώ. Ο Παύλος δεν λέει στα παιδιά μόνο «υπακούστε»· λέει και «τιμήστε». Δηλαδή η υπακοή και η τιμή στέκονται μαζί, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η υπακοή είναι το τι κάνεις· η τιμή είναι ο σεβασμός με τον οποίο το κάνεις. Γι' αυτό η βιβλική εντολή αγγίζει και τη στάση, όχι μόνο την πράξη.

Αυτή η υπόσχεση δεν είναι μαγικός όρκος για κάθε μεμονωμένο παιδί, αλλά μια αρχή που έθεσε ο ίδιος ο Θεός: η ζωή που χτίζεται πάνω στον σεβασμό προς τη γονική εξουσία τείνει να είναι σταθερότερη και πιο ευλογημένη. Επομένως, όταν διδάσκεις το παιδί σου να σε τιμά, δεν του επιβάλλεις απλώς πειθαρχία· του δίνεις θεμέλιο για όλη του τη ζωή.

IV.Τα έξι πρόσωπα της τιμής: λόγια, βλέμμα και σεβασμός

Η Αγία Γραφή δεν αφήνει τη λέξη «τιμή» αόριστη. Αντίθετα, την ξεδιπλώνει σε συγκεκριμένες πλευρές, ώστε να ξέρουμε τι ζητά. Πρώτον, η τιμή σημαίνει υπακοή - το να κάνει το παιδί αυτό που του λένε οι γονείς του. Ωστόσο αυτό είναι το θεμέλιο, μόνο η αρχή, όχι το τέλος.

Δεύτερον, η τιμή φαίνεται στα λόγια. Ο λόγος του Θεού θεωρεί τόσο σοβαρό το να κακολογεί κανείς τον γονιό του, ώστε στον αρχαίο Ισραήλ ήταν βαρύτατη παράβαση να κακολογεί κάποιος τον πατέρα ή τη μητέρα του (Έξοδος 21:17). Δηλαδή ο τρόπος που μιλάς στους γονείς σου - τα λόγια σεβασμού ή περιφρόνησης - μετρά ενώπιον του Θεού. Τρίτον, η τιμή ζητά σεβασμό προς τους γονείς με κάθε τρόπο, καθώς ο Θεός προστάζει τον καθένα να σέβεται τη μητέρα και τον πατέρα του (Λευιτικό 19:3).

Τέταρτον - και ίσως το πιο εκπληκτικό - η τιμή φαίνεται ακόμη και στο βλέμμα. Ο Σολομώντας χρησιμοποιεί έντονη εικόνα: το μάτι που εμπαίζει τον πατέρα του και περιφρονεί να υπακούσει στη μητέρα του, οι κόρακες της κοιλάδας θα το βγάλουν (Παροιμίες 30:17). Με άλλα λόγια, ένα περιφρονητικό βλέμμα μπορεί να ατιμάσει τον γονιό όσο και μια κακιά λέξη. Πέμπτον, η τιμή σημαίνει να ακούει το παιδί τη συμβουλή των γονιών του, καθώς ο σοφός πατέρας παροτρύνει: άκουσε τον πατέρα σου που σε γέννησε και μην καταφρονείς τη μητέρα σου (Παροιμίες 23:22).

Έκτον, η τιμή σημαίνει να μην φέρεσαι ποτέ με περιφρόνηση στους γονείς σου. Αυτές οι έξι πλευρές μαζί - υπακοή, λόγια, σεβασμός, βλέμμα, προσοχή στη συμβουλή, και η απουσία κάθε καταφρόνησης - δείχνουν πόσο πλούσια είναι η εντολή. Συνεπώς, όταν ρωτάς τι σημαίνει να σε τιμά το παιδί, η απάντηση δεν είναι μόνο «να ακούει», αλλά «να σε σέβεται με όλη του τη στάση».

V.Πρακτικά βήματα για να καλλιεργήσεις σεβασμό σε στάση και τόνο

Ας γίνουμε συγκεκριμένοι, γιατί η αλήθεια χωρίς εφαρμογή μένει στα λόγια. Πρώτον, μην αρκείσαι στην πράξη· πρόσεχε και τον τόνο. Δηλαδή όταν το παιδί υπακούει με ασέβεια, ευγενικά αλλά σταθερά ζήτησέ του να το επαναλάβει με σεβασμό. Έτσι του μαθαίνεις ότι ο τρόπος μετρά όσο και η ενέργεια. Πράγματι, ο σεβασμός γονέων χτίζεται στις μικρές καθημερινές στιγμές, όχι στις μεγάλες ομιλίες.

Δεύτερον, δίδαξε λόγια σεβασμού. Τα παιδιά δεν γεννιούνται γνωρίζοντας πώς να μιλούν με τιμή· πρέπει να τους το δείξεις. Βάλε όρια στον σαρκασμό, στη γκρίνια και στο υποτιμητικό μουρμουρητό, και επιβράβευσε τον ευγενικό λόγο. Ωστόσο θυμήσου: το παιδί μιλά όπως ακούει. Αν εσύ μιλάς στον σύζυγό σου ή στους δικούς σου γονείς με περιφρόνηση, το παιδί θα το αντιγράψει.

Τρίτον, να είσαι ο ίδιος παράδειγμα τιμής. Η τιμή στους γονείς δεν διδάσκεται με διαλέξεις, αλλά με το να τη βλέπει το παιδί σε σένα. Όταν μιλάς με σεβασμό για τη δική σου μητέρα ή πατέρα, όταν τους φροντίζεις στα γεράματά τους, το παιδί μαθαίνει τι σημαίνει στην πράξη να τιμάς. Επομένως, το πρώτο μάθημα τιμής το δίνεις με τη ζωή σου, όχι με τα λόγια σου.

Τέταρτον, σύνδεσε την τιμή με τον Θεό, όχι μόνο με σένα. Εξήγησε στο παιδί ότι ο σεβασμός προς τους γονείς είναι εντολή του ίδιου του Θεού, και ότι μαθαίνοντας να σέβεται εσένα, μαθαίνει να σέβεται κάθε εξουσία - και τελικά τον ίδιο τον Θεό. Αν θες να βαθύνεις στη μελέτη του λόγου ώστε να το διδάσκεις σωστά, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει δωρεάν μαθήματα που στηρίζουν αυτό το έργο μέσα στην οικογένεια. Τέλος, κάνε υπομονή: η καρδιά αλλάζει αργά, μα ο πιστός Θεός ευλογεί τον γονιό που επιμένει με αγάπη.