«Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Γιατί στέκεσαι μακριά από τη σωτηρία μου και από τα λόγια του βογγητού μου; Θεέ μου, φωνάζω την ημέρα, και δεν απαντάς· και τη νύχτα, και δεν σωπαίνω.»
Ψαλμοί 22:1
Αν διαβάζεις αυτές τις γραμμές μέσα από ένα τέτοιο σκοτάδι, θέλω πρώτα να σταματήσω και να καθίσω δίπλα σου. Η σιωπή του Θεού είναι ίσως ο πιο μοναχικός πόνος που γνωρίζει η ανθρώπινη καρδιά: φωνάζεις μέσα στη νύχτα, και ο ουρανός μοιάζει κλειστός. Δεν θα σου πετάξω εύκολες απαντήσεις. Θα μείνω εδώ, μαζί σου, πριν πούμε οτιδήποτε για ελπίδα.
Ίσως κάποιος σου είπε ότι αν προσευχόσουν περισσότερο ή αν είχες πιο δυνατή πίστη, ο Θεός θα μιλούσε. Θέλω να το πω καθαρά, με όλη μου την τρυφερότητα: ο πόνος σου δεν είναι απόδειξη ότι έκανες κάτι λάθος, ούτε τιμωρία, ούτε έλλειψη πίστης. Πολλοί από τους πιο πιστούς ανθρώπους της Γραφής πέρασαν ακριβώς από αυτή τη σιωπή.
Σε αυτό το άρθρο θα κάτσουμε αργά μέσα στο ερώτημα «πού είσαι όταν πονάω;». Θα δούμε πώς οι Ψαλμοί του θρήνου μάς δίνουν άδεια να ρωτήσουμε «γιατί;», πώς ο Θεός στέκεται κοντά στους συντετριμμένους, και τελικά πού βρίσκεται η ελπίδα που αντέχει ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν να καταρρέουν.
Η σιωπή του Θεού όταν φωνάζεις «πού είσαι;»
Ας ξεκινήσουμε από εκεί που πραγματικά βρίσκεσαι, όχι από εκεί που νομίζεις ότι «πρέπει» να βρίσκεσαι. Υπάρχει μια στιγμή στον βαρύ πόνο όπου η προσευχή δεν φέρνει καμία ανακούφιση, και αναρωτιέσαι αν σε ακούει κανείς. Ωστόσο, αυτή η εμπειρία δεν είναι σπάνια ούτε ντροπή. Αντίθετα, είναι από τις πιο ανθρώπινες κραυγές που υπάρχουν.
Σκέψου μια κοινότητα πιστών που μαζεύτηκε ένα βράδυ για λατρεία και μέσα σε λίγα λεπτά βρέθηκε μέσα σε ανείπωτη τραγωδία. Ανθρωποι έχασαν αγαπημένους τους εκεί όπου περίμεναν να συναντήσουν τον Θεό. Πώς προσεύχεσαι μετά από κάτι τέτοιο; Ωστόσο, ακριβώς εκεί, στα ερείπια, η Γραφή δεν μας ζητάει να κρύψουμε την οδύνη μας πίσω από ευσεβή χαμόγελα.
Επιπλέον, η ίδια η Βίβλος βάζει στο στόμα μας λόγια διαμαρτυρίας. Ο Δαβίδ, ο άνθρωπος «κατά την καρδιά του Θεού», ξεκινά έναν ψαλμό με την πιο ωμή κραυγή εγκατάλειψης (Ψαλμοί 22:1). Δηλαδή το «γιατί με εγκατέλειψες;» δεν είναι αμαρτία· είναι προσευχή. Και είναι σημαντικό να το ακούσεις αυτό, γιατί ο εχθρός θέλει να σε πείσει ότι η αμφιβολία σου σε αποκλείει από τον Θεό.
Οι Ψαλμοί του θρήνου: άδεια να ρωτήσεις «γιατί;»
Ίσως σε εκπλήσσει, αλλά σχεδόν το ένα τρίτο των Ψαλμών είναι θρήνοι. Πρόκειται για προσευχές πόνου, αγανάκτησης, ακόμη και θυμού προς τον Θεό. Αυτό μας λέει κάτι βαθύ: ο Θεός δεν φοβάται τα δάκρυά σου ούτε τα δύσκολα ερωτήματά σου. Αντίθετα, τα κρατάει μέσα στη Γραφή Του σαν πολύτιμα, για να ξέρεις ότι έχεις δικαίωμα να τα φέρεις μπροστά Του.
Ο θρήνος δεν είναι έλλειψη πίστης· πράγματι, είναι μια από τις πιο τίμιες μορφές πίστης. Παρόλα αυτά, πολλοί νιώθουμε ένοχοι όταν παραπονιόμαστε στον Θεό, σαν να Τον προδίδουμε. Όμως ο άνθρωπος που σωπαίνει από φόβο δεν είναι πιο πιστός από εκείνον που κράζει με ειλικρίνεια. Εξάλλου, ο Δαβίδ φωνάζει μέρα και νύχτα, και αυτό το ίδιο το φώναγμα είναι σχέση, όχι αποστασία.
Συνεπώς, αν αυτή τη στιγμή το μόνο που μπορείς να προσευχηθείς είναι «γιατί;», τότε προσευχήσου ακριβώς αυτό. Δεν χρειάζεται να βρεις ωραία λόγια. Φέρε τη σιωπή του Θεού, όπως τη βιώνεις, μπροστά Του, και άσε τους Ψαλμούς να γίνουν η φωνή σου όταν εσύ δεν έχεις δικά σου λόγια. Άλλωστε, η υπόσχεση μένει σταθερή: ο Κύριος στέκεται κοντά στους συντετριμμένους (Ψαλμοί 34:18).
Η σιωπή του Θεού δεν σημαίνει ότι φταις εσύ
Εδώ θέλω να σταθώ με ιδιαίτερη προσοχή, γιατί είναι ένα σημείο όπου πληγωμένοι άνθρωποι πληγώνονται ξανά. Όταν πονάμε, μια φωνή μέσα μας ψιθυρίζει: «Αυτό σου αξίζει. Κάτι έκανες.» Ωστόσο, καμιά φορά την ίδια φωνή την ακούμε και από ανθρώπους που, ενώ θέλουν να βοηθήσουν, μας φορτώνουν ενοχές.
Οι μαθητές κάποτε είδαν έναν τυφλό από γεννησιμιού και ρώτησαν τον Ιησού ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του (Ιωάννης 9:1). Δηλαδή υπέθεσαν αυτόματα ότι ο πόνος ήταν τιμωρία. Όμως ο Ιησούς απέρριψε ολόκληρη αυτή τη λογική. Δεν αμάρτησε ούτε αυτός ούτε οι γονείς του, είπε. Υπάρχει πόνος που δεν είναι καθόλου ποινή, και ο Θεός δεν στέκεται από πάνω σου με σηκωμένο δάχτυλο.
Επομένως, αν κουβαλάς το βάρος ότι η σιωπή του Θεού είναι απόρριψη ή ποινή για κάποια αποτυχία σου, θέλω να σου πω με τρυφερότητα ότι αυτό το βάρος δεν είναι από τον Θεό. Ωστόσο, ακόμη κι αν υπάρχει αμαρτία στη ζωή ενός ανθρώπου, ο Θεός της Γραφής δεν συντρίβει τον ήδη συντετριμμένο· τον σηκώνει.
Η εγγύτητα του Θεού στους συντετριμμένους
Μέσα στη σιωπή που νιώθεις, θέλω να σου δείξω κάτι παράδοξο και όμως αληθινό: η Γραφή λέει ότι ο Θεός είναι πιο κοντά σε εσένα τώρα, μέσα στα συντρίμμια σου, παρά σε στιγμές χαράς. Δηλαδή η αίσθηση της απουσίας Του και η πραγματικότητα της παρουσίας Του δεν είναι το ίδιο πράγμα. Πράγματι, μπορεί να μην Τον νιώθεις, και όμως να στέκεται ακριβώς δίπλα στη συντετριμμένη καρδιά σου.
Δες πώς ο Χριστός στάθηκε μπροστά στον τάφο του φίλου Του, του Λαζάρου. Παρόλο που ήξερε ότι θα τον ανάσταινε σε λίγο, δεν προσπέρασε τον πόνο. Δάκρυσε (Ιωάννης 11:35). Ο Θεός που έγινε άνθρωπος δεν αντιμετωπίζει τη θλίψη σου από μακριά· κλαίει μαζί με όσους κλαίνε. Αυτή είναι η εγγύτητα του Θεού στους συντετριμμένους, όχι μια θεωρία αλλά δάκρυα.
Συνεπώς, όταν η καρδιά σου είναι κομμάτια, δεν βρίσκεσαι μακριά από τον Θεό· βρίσκεσαι σε έναν τόπο όπου, σύμφωνα με την υπόσχεσή Του, Εκείνος έρχεται ιδιαίτερα κοντά. Επιπλέον, σε αυτή την εγγύτητα ο Θεός δεν είναι μόνο παρών· είναι ο Πατέρας κάθε παρηγοριάς, που μας παρηγορεί ώστε αργότερα να γίνουμε κι εμείς παρηγοριά για άλλους πονεμένους (Β' Κορινθίους 1:3).
Όταν περπατάς στην κοιλάδα: ο Θεός που δεν φεύγει
Ίσως αυτή την περίοδο νιώθεις ότι περπατάς μέσα από μια σκοτεινή κοιλάδα, εκεί όπου η σκιά του θανάτου σκεπάζει τα πάντα. Θέλω να προσέξεις κάτι στα λόγια του Δαβίδ: δεν λέει ότι ο Θεός τον γλιτώνει από την κοιλάδα, αλλά ότι περπατάει μέσα της μαζί του (Ψαλμοί 23:4). Η πίστη δεν μας υπόσχεται μια ζωή χωρίς σκοτεινές κοιλάδες· μας υπόσχεται μια Παρουσία μέσα σε αυτές.
Παρόλα αυτά, η σιωπή μπορεί να σε κάνει να αμφιβάλλεις αν αυτή η Παρουσία είναι αληθινή. Να γιατί χρειαζόμαστε όχι μόνο το συναίσθημα αλλά και την υπόσχεση. Ο απόστολος Παύλος δηλώνει με βεβαιότητα ότι τίποτα, ούτε ο θάνατος, ούτε το παρόν, ούτε το μέλλον, δεν μπορεί να σε χωρίσει από την αγάπη του Θεού (Ρωμαίους 8:38). Η σιωπή δεν είναι απόσταση· η αγάπη Του κρατάει ακόμη κι όταν δεν την αισθάνεσαι.
Επομένως, στις νύχτες που δεν ακούς απάντηση, μπορείς να ακουμπήσεις όχι στα συναισθήματά σου, που αλλάζουν, αλλά στον χαρακτήρα Εκείνου που υποσχέθηκε να μη σε αφήσει. Αν χρειάζεσαι ανθρώπους να σε στηρίξουν μέσα σε αυτή την κοιλάδα, μια ζεστή κοινότητα πίστης κάνει τεράστια διαφορά· κοινότητες όπως αυτές γύρω από το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος υπάρχουν ακριβώς για να μη μένει κανείς μόνος στον πόνο.
Η ελπίδα της ανάστασης μέσα στη σιωπή του Θεού
Δεν θέλω να κλείσω βιαστικά αυτό που μένει ανοιχτό μέσα σου. Πράγματι, υπάρχουν πληγές που σε αυτή τη ζωή δεν θα κλείσουν εντελώς, και είναι τίμιο να το πούμε. Όμως η χριστιανική ελπίδα δεν είναι μια ευχή ότι όλα θα πάνε καλά αύριο· αντίθετα, είναι η βεβαιότητα ότι ο Θεός θα γράψει την τελευταία λέξη, και αυτή η λέξη δεν θα είναι ο πόνος.
Ο Ιησούς ονόμασε μακάριους εκείνους που πενθούν, υποσχόμενος ότι θα παρηγορηθούν (Ματθαίος 5:4). Δηλαδή το πένθος σου δεν είναι το τέλος της ιστορίας. Έρχεται μια ημέρα όπου ο ίδιος ο Θεός θα σκουπίσει κάθε δάκρυ από τα μάτια σου, και ο θάνατος, το πένθος, η κραυγή και ο πόνος δεν θα υπάρχουν πια (Αποκάλυψη 21:4). Αυτή είναι η ελπίδα της ανάστασης, αγκυρωμένη στον αναστημένο Χριστό.
Συμπερασματικά, η σιωπή του Θεού που βιώνεις τώρα δεν είναι η τελευταία πραγματικότητα. Ακόμη κι αν σήμερα δεν καταλαβαίνεις, η Γραφή υπόσχεται ότι ο Θεός εργάζεται για το καλό όσων Τον αγαπούν (Ρωμαίους 8:28), με τρόπους που ίσως δεις μόνο στην άλλη πλευρά. Μέχρι τότε, δεν σου ζητάει να νιώσεις δυνατός· σου ζητάει απλώς να κρατηθείς από το χέρι Του, ακόμη και μέσα στο σκοτάδι.
Βασικά σημεία
- 01Η σιωπή του Θεού που νιώθεις μέσα στον πόνο δεν είναι απόδειξη ότι έφταιξες ούτε ότι σε εγκατέλειψε· πολλοί πιστοί της Γραφής πέρασαν από την ίδια σιωπή.
- 02Οι Ψαλμοί του θρήνου σού δίνουν άδεια να ρωτήσεις τίμια «γιατί;»· ο θρήνος δεν είναι έλλειψη πίστης αλλά μια από τις πιο ειλικρινείς μορφές της.
- 03Η εγγύτητα του Θεού στους συντετριμμένους είναι αληθινή ακόμη κι όταν δεν την αισθάνεσαι· ο Χριστός δάκρυσε μπροστά στον τάφο και κλαίει μαζί με όσους κλαίνε.
- 04Η ελπίδα της ανάστασης αντέχει στη σιωπή: έρχεται ημέρα που ο Θεός θα σκουπίσει κάθε δάκρυ, και ο πόνος δεν θα είναι η τελευταία λέξη.