«Δεν θα τα κρύψουμε από τα παιδιά τους, στην επόμενη γενιά θα διηγηθούμε τους επαίνους του Κυρίου και τη δύναμή του και τα θαυμαστά έργα του που έκανε.»
Ψαλμοί 78:4
Λίγα πράγματα πονούν έναν γονιό περισσότερο από το να βλέπει το παιδί που μεγάλωσε στην εκκλησία να γυρίζει την πλάτη σε όσα του δίδαξε. Όταν μιλάμε για εφήβους και πίστη, η πρώτη μας αντίδραση είναι συχνά ο φόβος ή η ενοχή. Ωστόσο, η απομάκρυνση των νέων σπάνια είναι ξαφνική και σχεδόν ποτέ δεν είναι απλώς θέμα πείσματος ή κακής παρέας.
Δηλαδή, οι έφηβοι δεν φεύγουν συνήθως επειδή τους δώσαμε λάθος κανόνες. Ωστόσο, πολλές φορές φεύγουν επειδή τους δώσαμε μόνο κανόνες, χωρίς λόγους και χωρίς σχέση. Έμαθαν το «τι» πρέπει να πιστεύουν, αλλά κανείς δεν κάθισε μαζί τους στο «γιατί». Έτσι, μόλις η ζωή τους έθεσε τις πρώτες δύσκολες ερωτήσεις, η κληρονομημένη πίστη φάνηκε ξένη και άδεια.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε γιατί συμβαίνει αυτό και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε. Όχι για να ελέγξουμε τα παιδιά μας, αλλά για να τα συνοδεύσουμε. Επομένως, ο στόχος δεν είναι μια πίστη που απλώς κληρονομούν, αλλά μια πίστη που τελικά επιλέγουν ελεύθερα ως δική τους.
Γιατί απομακρύνονται οι έφηβοι από την πίστη
Όταν ψάχνουμε τις αιτίες, βολεύει να κατηγορήσουμε τον κόσμο «έξω». Ωστόσο, η ειλικρινής ματιά δείχνει ότι η απομάκρυνση από την πίστη ξεκινά συχνά μέσα στο σπίτι, πριν καν ο έφηβος συναντήσει αμφισβητήσεις στο σχολείο ή στα μέσα δικτύωσης. Δηλαδή, το έδαφος ετοιμάζεται νωρίς.
Ένας πρώτος λόγος είναι ότι μεταδώσαμε συμπεριφορές αντί για πεποιθήσεις. Για παράδειγμα, το παιδί έμαθε να πηγαίνει στην εκκλησία, να μην βρίζει, να φέρεται «σωστά». Όμως κανείς δεν του εξήγησε πειστικά γιατί όλα αυτά έχουν νόημα. Όταν λοιπόν έρθει η εφηβεία, αυτές οι συνήθειες μοιάζουν με εξωτερικό φόρτωμα που θέλει να πετάξει.
Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι φοβηθήκαμε τις ερωτήσεις τους. Όταν ο έφηβος ρώτησε «μα γιατί;» ή «κι αν δεν υπάρχει Θεός;», πολλοί από εμάς θορυβηθήκαμε. Έτσι, αντί για διάλογο, του δώσαμε ένα «μην το ξαναπείς αυτό». Δηλαδή, το μήνυμα που έλαβε ήταν ότι η πίστη δεν αντέχει στις ερωτήσεις. Επομένως, πήγε να ψάξει απαντήσεις αλλού.
Η Γραφή, αντίθετα, μας καλεί σε διαρκή, καθημερινό διάλογο με τα παιδιά μας. (Ψαλμοί 78:4) Δεν πρόκειται για μια τυπική κατήχηση μία φορά την εβδομάδα, αλλά για μια ζωντανή σχέση μέσα στην οποία η αλήθεια μεταδίδεται φυσικά, στον δρόμο και στο τραπέζι.
Σχέση πάνω από κανόνες: το θεμέλιο που κρατά τους εφήβους στην πίστη
Εδώ βρίσκεται το κλειδί. Οι κανόνες χωρίς σχέση γεννούν επανάσταση, ενώ η σχέση δίνει στους κανόνες νόημα. Όταν ένας έφηβος ξέρει ότι αγαπιέται άνευ όρων, τότε τα όρια που του βάζουμε δεν τα νιώθει σαν φυλακή, αλλά σαν προστασία. Γι' αυτό η σχέση πάνω από κανόνες δεν είναι χαλάρωση της πειθαρχίας, αλλά το σωστό της θεμέλιο.
Ο ίδιος ο Θεός δεν μας έδωσε πρώτα έναν κατάλογο εντολών και μετά τη σχέση. Αντίθετα, πρώτα μας αγάπησε και ύστερα μας εμπιστεύτηκε τον λόγο του. Η εικόνα του πατέρα που τρέχει να αγκαλιάσει τον γιο που γύρισε (Λουκάς 15:20) δείχνει ακριβώς πώς λειτουργεί η καρδιά του Θεού: η αγάπη προηγείται, δεν έπεται της συμμόρφωσης.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι οι πατέρες και οι μητέρες καλούνται να μη συντρίβουν το φρόνημα των παιδιών τους. (Εφεσίους 6:4) Η σκληρότητα, ο σαρκασμός και η διαρκής σύγκριση με «καλά παιδιά» δηλητηριάζουν τη σχέση. Όταν η σχέση πληγωθεί, η πίστη που είναι δεμένη μ' αυτήν τη σχέση πληγώνεται μαζί της.
Δηλαδή, ο στόχος μας δεν είναι ένα υπάκουο παιδί που φοβάται, αλλά ένα παιδί που εμπιστεύεται. Όταν ο έφηβος εμπιστεύεται εμάς, είναι πολύ πιθανότερο να εμπιστευτεί και τον Θεό για τον οποίο του μιλάμε. Επομένως, η σχέση δεν είναι το αντίθετο της πειθαρχίας, είναι το έδαφος όπου η πειθαρχία ριζώνει.
Πώς να τιμήσουμε τις ειλικρινείς ερωτήσεις των νέων
Πολλοί γονείς φοβούνται τις αμφιβολίες των παιδιών τους σαν να ήταν προδοσία. Όμως η αμφιβολία δεν είναι το αντίθετο της πίστης, είναι συχνά ο δρόμος προς μια ωριμότερη πίστη. Όταν ένας έφηβος ρωτά στα σοβαρά, μας τιμά: εμπιστεύεται ότι έχουμε κάτι αληθινό να του πούμε.
Η Γραφή δεν μας καλεί να αποφεύγουμε τις ερωτήσεις, αλλά να είμαστε έτοιμοι να απαντάμε. (Α' Πέτρου 3:15) Και προσέξτε τον τρόπο: «με πραότητα και σεβασμό». Δηλαδή, δεν κερδίζουμε τα παιδιά μας με δυνατή φωνή ούτε με ντρόπιασμα, αλλά με υπομονετικές, τίμιες απαντήσεις.
Αν δεν ξέρουμε μια απάντηση, το πιο δυνατό που μπορούμε να πούμε είναι «δεν ξέρω, ας το ψάξουμε μαζί». Αυτή η ειλικρίνεια χτίζει εμπιστοσύνη. Αντίθετα, οι ψεύτικες ή βιαστικές απαντήσεις, που ο έφηβος καταλαβαίνει αμέσως ως φτηνές, γκρεμίζουν την αξιοπιστία μας. Καλό είναι, μάλιστα, να αναζητούμε μαζί έγκυρες πηγές, όπως τα μαθήματα και το υλικό του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος, όπου οι δύσκολες ερωτήσεις αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα.
Τέλος, ας θυμόμαστε ότι η αλήθεια δεν φοβάται τον έλεγχο. Όταν ο Ιησούς είπε στους μαθητές «μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;», ο Πέτρος δεν απάντησε με τυφλή υπακοή, αλλά με μια πεποίθηση που είχε ζυγίσει: «σε ποιον θα πάμε; Εσύ έχεις λόγια αιώνιας ζωής». (Ιωάννης 6:68) Αυτό ακριβώς θέλουμε για τα παιδιά μας: όχι μια πίστη χωρίς σκέψη, αλλά μια πίστη που άντεξε τις ερωτήσεις και έμεινε.
Από την κληρονομημένη στην προσωπική πίστη που επιλέγουν οι έφηβοι
Καμία πίστη δεν περνά αυτόματα από γενιά σε γενιά. Ο κάθε άνθρωπος πρέπει κάποια στιγμή να σταθεί ο ίδιος μπροστά στον Θεό. Το παιδί μας μπορεί να μεγάλωσε με τη δική μας πίστη, αλλά για να μείνει, η πίστη αυτή πρέπει να γίνει δική του. Αυτό είναι φυσιολογικό και, μάλιστα, απαραίτητο.
Γι' αυτό, αντί να τρομάζουμε όταν ο έφηβος εξετάζει και αμφισβητεί, ας το βλέπουμε ως το αναγκαίο πέρασμα από τη δανεική στην προσωπική πεποίθηση. Ο Παύλος καλεί τους πιστούς να μη συμμορφώνονται με το πνεύμα του κόσμου, αλλά να μεταμορφώνονται με την ανανέωση του νου τους. (Ρωμαίους 12:2) Δηλαδή, η ώριμη πίστη περνά μέσα από τη σκέψη, όχι παρακάμπτοντάς την.
Πρακτικά, μπορούμε να δίνουμε σταδιακά στα παιδιά μας χώρο να αποφασίζουν, να αναλαμβάνουν ευθύνες και να βιώνουν τις συνέπειες. Μια πίστη που δεν δοκιμάστηκε ποτέ μένει εύθραυστη. Αντίθετα, μια πίστη που πάλεψε με ερωτήσεις και βγήκε αληθινή γίνεται θεμέλιο για όλη τη ζωή.
Έτσι, ο ρόλος μας αλλάζει με τα χρόνια: από αυτούς που κρατούν το χέρι, σε αυτούς που στέκονται δίπλα. Δεν μπορούμε να πιστέψουμε εμείς για λογαριασμό τους. Μπορούμε όμως να τους δείξουμε έναν Θεό αρκετά αληθινό και αρκετά αγαπημένο, ώστε να θέλουν να τον επιλέξουν.
Πρακτικά βήματα για γονείς
Όλα τα παραπάνω δεν είναι θεωρία. Μεταφράζονται σε καθημερινές, μικρές επιλογές. Πρώτον, δώστε χρόνο χωρίς ατζέντα: στιγμές που το παιδί δεν αισθάνεται ότι κάθε κουβέντα κρύβει ένα κήρυγμα. Πράγματι, η σχέση χτίζεται στις άσκοπες, ζεστές ώρες.
Δεύτερον, ακούστε πριν διορθώσετε. Όταν ο έφηβος μοιράζεται μια αμφιβολία ή μια αποτυχία, η πρώτη μας λέξη ας μην είναι η κρίση. Αφού νιώσει ότι ακούστηκε, τότε γίνεται δεκτικός στην καθοδήγηση. Αντίθετα, αν τον διακόψουμε, κλείνει.
Τρίτον, ζήστε μπροστά του μια αληθινή, όχι τέλεια πίστη. Εξάλλου, τα παιδιά καταλαβαίνουν την υποκρισία από μακριά. Όταν μας βλέπουν να ζητάμε συγγνώμη, να προσευχόμαστε στις δυσκολίες και να εμπιστευόμαστε τον Θεό, αυτό κηρύττει περισσότερο από χίλιες νουθεσίες.
Τέλος, μην τα παρατάτε ποτέ. Ακόμη κι όταν φαίνεται ότι ένα παιδί έχει απομακρυνθεί, η πόρτα μένει ανοιχτή και η προσευχή συνεχίζεται. Πολλοί που έφυγαν, γύρισαν. Όπως ο πατέρας στην παραβολή, στεκόμαστε στον δρόμο, έτοιμοι να τρέξουμε όταν δούμε από μακριά τη σιλουέτα του να επιστρέφει.
Βασικά σημεία
- 01Οι έφηβοι σπάνια φεύγουν εξαιτίας λάθος κανόνων, αλλά επειδή έλαβαν κανόνες χωρίς λόγους και χωρίς ζεστή σχέση.
- 02Η σχέση πάνω από κανόνες δεν είναι χαλάρωση της πειθαρχίας, αλλά το έδαφος όπου η πίστη ριζώνει και αντέχει.
- 03Οι ειλικρινείς ερωτήσεις των νέων είναι δρόμος προς ωριμότερη πίστη, όχι προδοσία· αξίζουν τίμιες απαντήσεις με πραότητα και σεβασμό.
- 04Στόχος είναι μια πίστη που τα παιδιά τελικά επιλέγουν ως δική τους, όχι μια πίστη που απλώς κληρονομούν τυπικά.