«Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Γιατί στέκεσαι μακριά από τη σωτηρία μου και από τα λόγια των στεναγμών μου; Θεέ μου, φωνάζω τη μέρα και δεν αποκρίνεσαι, και τη νύχτα, και δεν βρίσκω ησυχία.»
Ψαλμοί 22:1
Αν διαβάζεις αυτές τις γραμμές με σφιγμένο στομάχι, ίσως επειδή κάτι μέσα σου ράγισε και δεν ξαναγύρισε όπως πριν, θέλω πρώτα απ' όλα να σταματήσω και να σου πω: σε βλέπω. Δεν θα βιαστώ να σου εξηγήσω γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο, σαν να ήταν ένα πρόβλημα προς λύση. Ο πόνος σου, ωστόσο, δεν είναι εξίσωση. Είναι, πράγματι, πληγή. Και οι πληγές, ωστόσο, δεν θέλουν επιχειρήματα, θέλουν παρουσία.
Ζω, ωστόσο, μέσα σ' έναν κόσμο όπου άνθρωποι μπαίνουν σ' έναν χώρο λατρείας ένα ήσυχο βράδυ και δεν βγαίνουν ποτέ ζωντανοί. Έχω δει κοινότητες να θρηνούν πάνω από φέρετρα που δεν έπρεπε ποτέ να ανοίξουν, και να ψιθυρίζουν μέσα από τα δάκρυα το ίδιο γυμνό ερώτημα που ίσως ψιθυρίζεις κι εσύ τώρα. Δεν ήρθα, πάντως, να σου πουλήσω σιγουριές. Ήρθα, αντιθέτως, να καθίσω δίπλα σου, στο ίδιο σκοτάδι, και να σου δείξω κάτι που οι εύκολες απαντήσεις πάντα προσπερνούν.
Γιατί η αλήθεια είναι πως ο Θεός δεν στέκεται, ωστόσο, μακριά κι αδιάφορος, ψηλά πάνω από τον πόνο σου. Όταν ο ουρανός μοιάζει πιο σιωπηλός, πολλές φορές είναι, αντιθέτως, πιο κοντά σου από ποτέ. Ίσως αναρωτιέσαι ξανά και ξανά γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο, και είναι θεμιτό αυτό το ερώτημα. Όμως αυτό το «κοντά» δεν το λέω για να σε παρηγορήσω επιφανειακά. Το λέω, ωστόσο, επειδή ολόκληρη η Γραφή το φωνάζει.
Γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο; Το ερώτημα που μένει χωρίς απάντηση
Ας ξεκινήσουμε από κάτι που λίγοι θα σου πουν ευθέως: το να ρωτάς «γιατί;» δεν είναι έλλειψη πίστης. Είναι, αντιθέτως, η γλώσσα της καρδιάς που ακόμη μιλάει στον Θεό αντί να Του γυρίζει την πλάτη. Όταν διαβάζω τους Ψαλμούς, δεν συναντώ ήρωες με ατσάλινη ψυχραιμία. Αντιθέτως, συναντώ ανθρώπους που κραυγάζουν.
Ο ίδιος ο Δαβίδ, ο «κατά την καρδίαν του Θεού» άνθρωπος, ξεστόμισε λόγια που σήμερα ίσως θεωρούσαμε ασεβή. (Ψαλμοί 22:1) Και όμως, ο Θεός δεν τον επέπληξε γι' αυτά. Αντιθέτως, τα κράτησε στη Γραφή Του, σαν να μας λέει: «Μπορείς να μου μιλήσεις κι έτσι.» Επιπλέον, αιώνες αργότερα, ο ίδιος ο Χριστός πάνω στον σταυρό δανείστηκε, πράγματι, ακριβώς αυτή την κραυγή.
Πρόσεξε, λοιπόν, κάτι σπουδαίο. Ο πόνος που σε κάνει να ρωτάς «πού είσαι;» δεν σε απομακρύνει από τον Θεό. Σε φέρνει σ' Εκείνον γυμνό κι αληθινό, χωρίς μάσκες. Δηλαδή, η ίδια η κραυγή σου είναι μια μορφή προσευχής. Ωστόσο, χρειάζεται να ξέρεις ότι το ερώτημα γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο σπάνια παίρνει την απάντηση που περιμένεις. Συχνά ο Θεός δεν απαντά στο «γιατί;», αλλά στο «πού είσαι;» - και η απάντησή Του είναι: «Εδώ, δίπλα σου.»
Ο πόνος δεν είναι τιμωρία: γκρεμίζοντας το πιο σκληρό ψέμα
Υπάρχει μια σκέψη που, αν την αφήσουμε, ρημάζει την ψυχή του πονεμένου περισσότερο κι από τον ίδιο τον πόνο. Είναι η ψιθυριστή κατηγορία: «Κάτι θα έκανα. Με τιμωρεί ο Θεός.» Θέλω να σταθώ εδώ με ιδιαίτερη τρυφερότητα, γιατί ίσως αυτό το βάρος το κουβαλάς κρυφά. Άκουσέ με καθαρά: ο πόνος σου δεν είναι, κατά κανόνα, τιμωρία του Θεού. Πράγματι, αυτό θέλω να το ακούσεις βαθιά μέσα σου.
Οι μαθητές κάποτε είδαν έναν τυφλό εκ γενετής και ρώτησαν τον Ιησού ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του. Η απάντηση του Χριστού γκρέμισε ολόκληρη τη λογική της ανταπόδοσης. (Ιωάννης 9:1) Δεν είπε «κανείς δεν φταίει» επειδή η αμαρτία δεν υπάρχει στον κόσμο. Αντιθέτως, είπε ότι αυτή η συγκεκριμένη ταλαιπωρία δεν ήταν τιμωρία, αλλά, πράγματι, τόπος όπου θα φανέρωνε ο Θεός το έργο Του.
Επομένως, μη δέχεσαι την κατηγορία που σου ψιθυρίζει ο εχθρός ή η κουρασμένη σου σκέψη. Ζούμε σ' έναν πεσμένο κόσμο όπου ο πόνος αγγίζει δικαίους και αδίκους. Δηλαδή, όταν επιτρέπει ο Θεός τον πόνο, αυτό δεν σημαίνει ότι σε στοχοποίησε για κάποιο κρυφό σου σφάλμα. Ωστόσο, ακόμη κι όταν δεν βλέπουμε κανέναν λόγο, ο Θεός δεν παύει να εργάζεται. Πραγματικά, η Γραφή μάς διαβεβαιώνει ότι Εκείνος μπορεί να πάρει ακόμη και το πιο σκοτεινό νήμα και να το πλέξει σε κάτι αγαθό. (Ρωμαίους 8:28) Πρόσεξε, όμως: δεν λέει πως κάθε πράγμα είναι αγαθό. Λέει πως όλα συνεργούν προς το αγαθό, στα χέρια Εκείνου που μας αγαπά.
Όταν επιτρέπει ο Θεός τον πόνο μέσα στη σιωπή: η εγγύτητά Του στους συντετριμμένους
Ίσως το πιο βασανιστικό κομμάτι του πόνου να μην είναι το ίδιο το χτύπημα, αλλά η σιωπή που ακολουθεί. Προσεύχεσαι και ο ουρανός μοιάζει κλειστός. Φωνάζεις και η ηχώ γυρίζει άδεια. Στις ώρες αυτές συχνά ρωτάμε γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο και γιατί δεν μιλάει. Θέλω να σου πω, ωστόσο, κάτι που η Γραφή το επαναλαμβάνει ξανά και ξανά: η σιωπή του Θεού δεν σημαίνει την απουσία Του. Πολλές φορές, μάλιστα, η εγγύτητά Του είναι πιο πυκνή ακριβώς εκεί όπου δεν Τον αισθάνεσαι.
Ο Ψαλμωδός δεν λέει ότι ο Θεός είναι κοντά στους δυνατούς ή στους χαρούμενους. Λέει κάτι πολύ πιο τρυφερό και ανατρεπτικό. (Ψαλμοί 34:18) Δηλαδή, η ίδια σου η συντριβή, αντί να σε διώχνει μακριά Του, γίνεται ο τόπος της συνάντησης. Επιπλέον, μην ξεχνάς ότι ο Θεός μας δεν είναι ένας μακρινός θεατής. Αντιθέτως, έγινε άνθρωπος, περπάτησε στον δικό μας πόνο και έκλαψε.
Στον τάφο του φίλου Του Λαζάρου, μπροστά στον θρήνο, ο Ιησούς δεν στάθηκε αδιάφορος. (Ιωάννης 11:35) Δύο μόνο λέξεις, αλλά ασύλληπτου βάθους: δηλαδή, ο Θεός που έγινε σάρκα στέκεται δίπλα στον θάνατο και κλαίει μαζί μας. Συνεπώς, όταν τα δάκρυά σου τρέχουν, δεν είσαι μόνος. Υπάρχει Ένας που τα ξέρει από μέσα, γιατί τα δοκίμασε κι Εκείνος. Και μέσα σ' αυτή τη συντροφιά, ο πόνος παύει να είναι ένα μαύρο πηγάδι μοναξιάς.
Η παρηγοριά που δεν στεγνώνει: όταν ο Θεός γίνεται Πατέρας των οικτιρμών
Όταν περνάς μέσα από τη σκιά, χρειάζεσαι κάτι παραπάνω από λόγια. Χρειάζεσαι μια παρουσία που να αντέχει το βάρος σου χωρίς να καταρρέει. Ίσως ακόμη αναρωτιέσαι γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο αντί να τον σταματήσει αμέσως. Η Γραφή, ωστόσο, ονομάζει τον Θεό «Πατέρα των οικτιρμών» και «Θεό κάθε παρηγοριάς». (Β' Κορινθίους 1:3) Πρόσεξε τη φράση «κάθε παρηγοριάς». Δεν υπάρχει είδος πόνου για το οποίο να μην έχει Εκείνος παρηγοριά.
Αυτή η παρηγοριά, ωστόσο, δεν είναι ναρκωτικό που σε αποκοιμίζει. Είναι μια δύναμη που σε κρατάει όρθιο μέσα στην καταιγίδα. Ο ίδιος ο Δαβίδ το ομολόγησε όταν περνούσε από την κοιλάδα της σκιάς του θανάτου. (Ψαλμοί 23:4) Δεν είπε «δεν θα μπω στην κοιλάδα». Αντιθέτως, είπε «κι αν περπατήσω μέσα της, δεν θα φοβηθώ» - δηλαδή, δεν την περπατάει μόνος.
Υπάρχει, μάλιστα, κι ένα μυστήριο εδώ που αξίζει να το αγγίξουμε με σεβασμό. Ο Θεός σπάνια σπαταλά τα δάκρυά μας. Η παρηγοριά που λαμβάνεις στο σκοτάδι σου, αύριο γίνεται φως για κάποιον άλλον που μπαίνει στη δική του νύχτα. Έτσι, ο πόνος που σήμερα σε αφήνει άφωνο, αργότερα γίνεται η γλώσσα με την οποία θα μιλήσεις τρυφερά σ' έναν αδελφό. Αν θέλεις να εμβαθύνεις σ' αυτό το θεολογικό ταξίδι μέσα από τη Γραφή, μπορείς να μελετήσεις περισσότερα στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος, όπου ο πόνος και η ελπίδα διαβάζονται υπό το φως ολόκληρης της Αγίας Γραφής.
Ζωή μετά την τραγωδία: η ελπίδα της ανάστασης που αντέχει στον τάφο
Ίσως αναρωτιέσαι αν θα μπορέσεις ποτέ ξανά να ζήσεις. Η ζωή μετά την τραγωδία δεν μοιάζει με επιστροφή στο «πριν». Δεν γίνεσαι ξανά ο άνθρωπος που ήσουν. Και δεν χρειάζεται να προσποιηθείς πως μπορείς. Το ερώτημα γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο μπορεί να μη λυθεί πλήρως σ' αυτή τη ζωή, όμως υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από μια εξήγηση. Όμως ο Θεός δεν σου υπόσχεται απλώς να επιβιώσεις. Σου υπόσχεται κάτι ασύγκριτα μεγαλύτερο: ότι θα έρθει η μέρα που η ίδια η πηγή των δακρύων σου θα στερέψει για πάντα.
Ο Χριστός είπε τα λόγια που, αν τα πιστέψεις, αλλάζουν τα πάντα στον τρόπο που πενθείς. (Ματθαίος 5:4) Δεν είπε «μακάριοι όσοι δεν πενθούν ποτέ». Αντιθέτως, ευλόγησε ακριβώς εσένα, τον πενθούντα, και σου έδωσε υπόσχεση παρηγοριάς που δεν θα διαψευστεί. Επιπλέον, αυτή η παρηγοριά δεν είναι μια ευχή. Είναι αγκυρωμένη σε μια μέρα που έρχεται.
Διάβασε αργά, σαν προσευχή, αυτό που υπόσχεται η Γραφή για το τέλος της ιστορίας. (Αποκάλυψη 21:4) Αυτή είναι η ελπίδα της ανάστασης: όχι μια αφηρημένη ιδέα, αλλά ένας Θεός που σκύβει και σκουπίζει ο ίδιος, με το χέρι Του, κάθε δάκρυ από τα μάτια σου. Γι' αυτό, τέλος, τίποτα δεν μπορεί πια να σε αποσπάσει από την αγάπη Του - ούτε η τραγωδία σου, ούτε ο θάνατος, ούτε ο βαθύτερος τρόμος σου. (Ρωμαίους 8:38) Κράτα το αυτό σφιχτά: μπορεί να έχασες πολλά, αλλά την αγάπη Εκείνου δεν μπορείς να τη χάσεις.
Βασικά σημεία
- 01Το να ρωτάς γιατί επιτρέπει ο Θεός τον πόνο δεν είναι αμαρτία ούτε έλλειψη πίστης· είναι η κραυγή μιας καρδιάς που ακόμη μιλάει στον Θεό αντί να Του γυρίζει την πλάτη.
- 02Ο πόνος σου, κατά κανόνα, δεν είναι τιμωρία· ζούμε σ' έναν πεσμένο κόσμο, αλλά ο Θεός μπορεί να πλέξει ακόμη και το σκοτάδι σε κάτι αγαθό.
- 03Η σιωπή του Θεού δεν είναι απουσία· η Γραφή λέει πως Εκείνος στέκεται πιο κοντά στους συντετριμμένους απ' ό,τι φαντάζεσαι, και κλαίει μαζί τους.
- 04Η ελπίδα της ανάστασης δεν είναι μια ευχή αλλά μια μέρα που έρχεται, όταν ο ίδιος ο Θεός θα σκουπίσει κάθε δάκρυ και τίποτα δεν θα σε χωρίσει από την αγάπη Του.