«Και η δεύτερη εντολή είναι όμοια με αυτήν: Να αγαπάς τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Άλλη εντολή μεγαλύτερη από αυτές δεν υπάρχει.»
Μάρκος 12:31
Πόσο πρέπει να αγαπώ τον εαυτό μου; Η σύντομη απάντηση είναι ότι η αυτοεκτίμηση δεν είναι εχθρός της πίστης. Πράγματι, ένας άνθρωπος που μισεί τον εαυτό του, που ζει τσακισμένος από ντροπή ή που δεν τολμά καν να σηκώσει το βλέμμα, δεν είναι πιο πνευματικός. Είναι απλώς πληγωμένος. Επομένως, η Γραφή δεν μας καλεί σε αυτοκαταστροφή, αλλά σε υγιή θέαση του εαυτού μας μέσα στο φως του Θεού.
Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτή γραμμή που συχνά την προσπερνάμε χωρίς να το καταλάβουμε. Όταν η αυτοεκτίμηση μετατρέπεται σε κέντρο της ζωής μας, όταν γίνεται ο σκοπός και το μέτρο των πάντων, τότε αρχίζει σιγά σιγά να παίρνει τη θέση που ανήκει μόνο στον Χριστό. Έτσι, το ζητούμενο δεν είναι να διαλέξουμε ανάμεσα στο «αγάπα τον εαυτό σου» και στο «απαρνήσου τον εαυτό σου», αλλά να βρούμε πού στηρίζεται τελικά η ταυτότητά μας.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε νηφάλια τι λέει πραγματικά η Γραφή. Πρώτον, ότι η φροντίδα της ψυχής έχει νόμιμη και καλή θέση. Δεύτερον, ότι το ευαγγέλιο δεν αντικαθίσταται από καμία τεχνική. Και τρίτον, ότι η πιο βαθιά μας αξία δεν χτίζεται από εμάς, αλλά μας δίνεται ως δώρο μέσα στον Χριστό.
Πόσο πρέπει να αγαπώ τον εαυτό μου; Η ισορροπία πίσω από το ερώτημα
Πολλοί χριστιανοί νιώθουν ένοχοι ακόμη και που κάνουν την ερώτηση. Νομίζουν ότι κάθε σκέψη για τον εαυτό είναι εγωισμός. Όμως ο ίδιος ο Κύριος, όταν συνόψισε τον νόμο, πήρε ως δεδομένη μια ορισμένη αγάπη για τον εαυτό. (Μάρκος 12:31) Δηλαδή δεν μας πρόσταξε να αρχίσουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας, γιατί αυτό ήδη το κάνουμε φυσικά. Αντίθετα, μας κάλεσε να επεκτείνουμε την ίδια φροντίδα και στον πλησίον.
Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι ότι αγαπάμε τον εαυτό μας. Το πρόβλημα είναι όταν αυτή η αγάπη γίνεται απορροφημένη στον εαυτό, κλειστή, χωρίς πόρτα προς τον Θεό και τον διπλανό. Πραγματικά, η σύγχρονη κουλτούρα μας πιέζει συνεχώς να δουλέψουμε πάνω στην αυτοεκτίμησή μας σαν να είναι αυτή το θεμέλιο της ευτυχίας.
Εδώ χρειάζεται διάκριση και όχι φόβος. Η ποιμαντική φροντίδα της ψυχής, η ενθάρρυνση ενός ανθρώπου που έχει συντριβεί, η αναγνώριση ότι κάποιος έχει αξία, όλα αυτά είναι καλά και βιβλικά. Αντίθετα, το να τοποθετήσουμε την αυτοεκτίμηση στο κέντρο, ως το ύψιστο αγαθό, είναι που αλλάζει σιωπηλά τον προσανατολισμό της καρδιάς.
Ψυχολογία και αυτοεκτίμηση: νόμιμη φροντίδα της ψυχής και τα όριά της
Ας το πούμε καθαρά. Η μελέτη της ανθρώπινης ψυχής, η κατανόηση του τραύματος, η συμπόνια προς όσους παλεύουν με το άγχος ή την κατάθλιψη, έχουν πραγματική και νόμιμη αξία. Ένας πιστός σύμβουλος ή ένας φροντιστικός ποιμένας κάνει καλό έργο όταν ακούει με υπομονή και βοηθάει έναν άνθρωπο να σταθεί ξανά στα πόδια του.
Ωστόσο, ένα ζήτημα προκύπτει όταν η ψυχολογία σταματά να είναι εργαλείο φροντίδας και αρχίζει να προσφέρεται ως υποκατάστατο του ευαγγελίου. Δηλαδή, όταν το μήνυμα γίνεται «το πρόβλημά σου είναι ότι δεν αγαπάς αρκετά τον εαυτό σου» αντί για «ο Χριστός σε αγάπησε και σε καλεί». Τότε αλλάζει η ίδια η ρίζα της θεραπείας.
Η Γραφή δεν μας αφήνει αφελείς απέναντι στην καρδιά μας. (Ιερεμίας 17:9) Μας θυμίζει ότι μέσα μας υπάρχει και μια βαθιά τάση προς την αυτοδικαίωση. Συνεπώς, καμία τεχνική ανύψωσης της αυτοεκτίμησης δεν αρκεί από μόνη της. Χρειαζόμαστε όχι μόνο να αισθανθούμε καλύτερα, αλλά να σωθούμε και να μεταμορφωθούμε.
Άρα, ο στόχος δεν είναι να απορρίψουμε κάθε γνώση για τον άνθρωπο. Είναι να την κρατήσουμε στη θέση της: ως υπηρέτη του ευαγγελίου και όχι ως αντικαταστάτη του. Όταν η φροντίδα της ψυχής υπηρετεί τον Χριστό, ευλογεί. Όταν παίρνει τη θέση Του, εξαντλείται.
Εδώ ακριβώς συναντιέται η αυτοεκτίμηση με συγγενικά ρεύματα που έχουν μπει στην εκκλησία. Η θετική σκέψη, για παράδειγμα, υπόσχεται να σώζει τη διάθεσή μας, όμως συχνά απλώς κρύβει τον πόνο αντί να τον θεραπεύει. Παρόμοια, η οπτικοποίηση και κάποιες τεχνικές του νου ντύνονται με χριστιανικό λεξιλόγιο, ενώ ακουμπούν στη δύναμη του εαυτού. Συνεπώς, χρειάζεται νηφάλια διάκριση, χωρίς να απαξιώνουμε τον άνθρωπο που τις αναζητά με ειλικρινή καρδιά.
Ταπείνωση και αυτοεκτίμηση: τι σημαίνει σωστή αγάπη για τον εαυτό
Η Γραφή δεν αντιπαραθέτει την ταπείνωση στην υγιή αυτοεκτίμηση. Αντίθετα, τις ενώνει. Η ταπείνωση δεν είναι το να σκεφτόμαστε άσχημα για τον εαυτό μας, αλλά το να σκεφτόμαστε σωστά, με μέτρο και αλήθεια. (Ρωμαίους 12:3) Ο Παύλος μας καλεί να μην έχουμε υπερβολική ιδέα για εμάς, αλλά μια νηφάλια, ρεαλιστική εικόνα, σύμφωνη με τη χάρη που λάβαμε.
Έτσι, η ταπεινοφροσύνη δεν μας ζητά να ταπεινωθούμε ως τον αυτοεξευτελισμό. Μας ζητά κάτι πιο ελευθερωτικό: να πάψουμε να είμαστε διαρκώς απασχολημένοι με τον εαυτό μας. (Φιλιππησίους 2:3) Όταν θεωρούμε τους άλλους ανώτερους από εμάς, δεν χάνουμε την αξία μας. Παύουμε όμως να την υπερασπιζόμαστε αγωνιωδώς, γιατί τη βρίσκουμε αλλού.
Εδώ ακριβώς το ευαγγέλιο της αυτοεκτίμησης διαφέρει από τη βιβλική σκέψη. Το πρώτο λέει «ανέβασε τη γνώμη σου για τον εαυτό σου». Το δεύτερο λέει «πάρε τα μάτια σου από τον εαυτό σου και στρέψ' τα στον Χριστό». Παραδόξως, η δεύτερη οδός φέρνει βαθύτερη ειρήνη, επειδή δεν εξαρτάται από την καθημερινή μας απόδοση.
Η αξία μας στον Χριστό: το θεμέλιο που δεν χτίζουμε εμείς
Πού στηρίζεται τελικά η αληθινή αξία ενός ανθρώπου; Η Γραφή δίνει μια απάντηση που αλλάζει τα πάντα: η αξία μας δεν είναι κάτι που παράγουμε με προσπάθεια, αλλά κάτι που μας δόθηκε όταν ο Θεός μας έπλασε και ξανά όταν μας έσωσε. (Ψαλμοί 139:14) Είμαστε πλασμένοι θαυμαστά από τα χέρια Του, και αυτό μόνο μιλά για μια αξία που κανείς δεν μπορεί να μας αφαιρέσει.
Επιπλέον, η σωτηρία προσθέτει κάτι ακόμη βαθύτερο. (Εφεσίους 2:10) Είμαστε δημιούργημα του Θεού, πλασμένοι μέσα στον Χριστό για καλά έργα. Δηλαδή η ταυτότητά μας δεν κρέμεται από το πόσο καλά αισθανόμαστε για τον εαυτό μας μια συγκεκριμένη μέρα. Στηρίζεται στο τι έκανε ο Θεός για εμάς, κάτι σταθερό και αμετάβλητο.
Γι' αυτό η ασφάλεια στον Χριστό είναι τόσο διαφορετική από τη ρευστή αυτοεκτίμηση. Η αυτοεκτίμηση ανεβοκατεβαίνει με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες μας. Η αξία μας στον Χριστό, αντίθετα, παραμένει, ακόμη και τις μέρες που νιώθουμε αποτυχημένοι. Πραγματικά, αυτή είναι η πιο σταθερή βάση που μπορεί να έχει η ψυχή.
Πρακτική διάκριση: όταν η αυτοεκτίμηση παίρνει τη θέση του Χριστού
Πώς ξεχωρίζουμε στην πράξη την υγιή φροντίδα του εαυτού από την υπερβολή που τον λατρεύει; Ένα πρώτο σημάδι είναι το ερώτημα στο οποίο γυρίζουμε όταν πονάμε. Αν η πρώτη μας σκέψη είναι πάντα «πώς θα νιώσω καλύτερα με τον εαυτό μου» και ποτέ «τι θέλει ο Θεός να μου διδάξει», τότε ο εαυτός έχει ανεβεί στον θρόνο.
Ο ίδιος ο Χριστός μας δίνει μια απρόσμενη οδό. (Ματθαίος 16:24) Μας καλεί να απαρνηθούμε τον εαυτό μας και να Τον ακολουθήσουμε. Αυτό δεν σημαίνει να μισήσουμε τη ζωή μας, αλλά να πάψουμε να την κάνουμε κέντρο του σύμπαντος. Παραδόξως, εκεί βρίσκουμε τον αληθινό εαυτό μας, όχι χαμένο, αλλά ελεύθερο.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη πιο στέρεη βάση. (Γαλάτες 2:20) Όταν ο Παύλος λέει ότι δεν ζει πια ο ίδιος, αλλά ζει μέσα του ο Χριστός, δεν περιγράφει έναν άνθρωπο που χάθηκε. Περιγράφει έναν άνθρωπο που βρήκε επιτέλους πού να ακουμπήσει το βάρος της ταυτότητάς του. Συνεπώς, η ασφάλειά μας δεν είναι μια ιδέα για εμάς, αλλά ένα Πρόσωπο.
Η ίδια διάκριση μάς προφυλάσσει και από το ευαγγέλιο της ευημερίας, που υπόσχεται πλούτο και υγεία ως ανταμοιβή της πίστης. Όπως η αυτοεκτίμηση μπορεί να γίνει είδωλο, έτσι και η ευημερία μπορεί να μετατρέψει τον Θεό σε μέσο για τους σκοπούς μας. Σε κάθε περίπτωση, η θεραπεία είναι η ίδια: να ξαναβάλουμε τον Χριστό στο κέντρο.
Πρακτικά, λοιπόν, καλούμαστε να φροντίζουμε την ψυχή μας χωρίς να τη λατρεύουμε. Να δεχόμαστε ενθάρρυνση χωρίς να την κάνουμε ευαγγέλιο. Και να αναζητούμε υγιή βοήθεια, ακόμη και ποιμαντική συμβουλευτική όπως αυτή που καλλιεργεί το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος, κρατώντας πάντα τον Χριστό στο κέντρο και την αυτοεκτίμηση στην υπηρεσία Του.
Βασικά σημεία
- 01Η αυτοεκτίμηση δεν είναι αμαρτία. Γίνεται όμως πρόβλημα όταν την τοποθετούμε στο κέντρο της ζωής μας, στη θέση που ανήκει μόνο στον Χριστό.
- 02Η ψυχολογία και η φροντίδα της ψυχής έχουν νόμιμη αξία ως εργαλεία ποιμαντικής φροντίδας, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το ευαγγέλιο.
- 03Η βιβλική ταπείνωση δεν είναι αυτοεξευτελισμός, αλλά νηφάλια και ρεαλιστική σκέψη για τον εαυτό μας, σύμφωνα με το μέτρο της πίστης.
- 04Η πιο βαθιά μας αξία δεν χτίζεται από εμάς, αλλά μας δίνεται ως δώρο: είμαστε πλασμένοι θαυμαστά και ξαναπλασμένοι μέσα στον Χριστό.
- 05Πρακτική διάκριση σημαίνει να φροντίζουμε την ψυχή χωρίς να τη λατρεύουμε, κρατώντας τον Χριστό στο κέντρο και την αυτοεκτίμηση στην υπηρεσία Του.